Angst voor terrorisme of aanslagen en EMDR

De dreiging van terrorisme en gewelddadige aanslagen is een onrustwekkend onderdeel van de moderne realiteit geworden. Hoewel de daadwerkelijke kans om slachtoffer te worden statistisch klein is, kan de psychologische impact van deze dreiging enorm zijn. Beelden van nieuwsberichten, herdenkingen en waarschuwingen kunnen diep ingrijpen, zelfs bij mensen die niet direct bij een incident betrokken waren. Deze voortdurende blootstelling kan leiden tot een sluimerende, verlammende angst die het dagelijks functioneren aantast.

Deze angst uit zich vaak in hyperalertheid, vermijdingsgedrag (bijvoorbeeld drukke plaatsen of evenementen mijden), aanhoudende negatieve gedachten en lichamelijke symptomen van stress. Het is een reactie op een reëel gevaar, maar wanneer de angst disproportioneel wordt en blijft bestaan lang na het directe gevaar, kan deze het kenmerk van een trauma- of stressorgerelateerde stoornis aannemen. De ervaren machteloosheid en het verstoorde basisveiligheidsgevoel staan centraal.

Gelukkig zijn er effectieve behandelmethoden voor dergelijke trauma- en angstklachten. Een van de meest wetenschappelijk onderbouwde en erkende therapieën is EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing). Deze therapie is oorspronkelijk ontwikkeld voor de verwerking van schokkende ervaringen, maar is bij uitstek geschikt voor de gevolgen van indirecte traumatisering, zoals de angst voor terroristische aanslagen.

EMDR helpt om de emotionele lading van de angstige gedachten en beelden te verminderen. Tijdens de therapie wordt het verwerkingssysteem in de hersenen actief gestimuleerd, waardoor de herinnering haar levendigheid en emotionele kracht verliest. Het doel is niet om de dreiging te bagatelliseren, maar om de overweldigende angst te transformeren naar een meer hantebare realiteit. Hierdoor kan het natuurlijke gevoel van veiligheid zich (gedeeltelijk) herstellen en komt men mentaal weer in een staat van evenwicht.

Hoe herken je of je angst klachten zijn na een aanslag en geschikt voor EMDR?

De angst na een terroristische aanslag kan diffuus zijn. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen normale waakzaamheid en klachten die wijzen op een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of andere traumagerelateerde aandoeningen. EMDR is een eerstekeusbehandeling voor PTSS, maar niet elke angstreactie is direct een indicatie voor deze therapie.

Herkenning begint bij de aard en persistentie van de klachten. Geschikte klachten voor EMDR zijn vaak direct gekoppeld aan de herinnering aan de aanslag. Kenmerkend zijn zich opdringende herinneringen: ongewenste, levendige beelden of nachtmerries van de gebeurtenis. Ook sterke fysieke reacties bij herinneringen, zoals trillen, zweten of hartkloppingen, zijn een signaal.

Vermijding is een centrale pijler. Dit uit zich in het actief mijden van plaatsen, gesprekken, nieuws of gedachten die aan de aanslag doen denken. Het kan ook een gevoel van vervreemding of emotionele verdoving inhouden. Daarnaast zijn negatieve veranderingen in gedachten en stemming belangrijk, zoals aanhoudende schuldgevoelens, extreme angst of het verlies van vertrouwen in de wereld.

Hyperarousal, of overprikkeling, is een ander cruciaal symptoom. Dit manifesteert zich als constante waakzaamheid voor nieuw gevaar, schrikreacties, prikkelbaarheid en concentratieproblemen. Deze klachten moeten langer dan een maand aanwezig zijn en het dagelijks functioneren significant belemmeren.

EMDR is bij uitstek geschikt wanneer de angst klachten worden getriggerd door specifieke, storende herinneringsbeelden aan de aanslag. Als de angst meer algemeen en vrijzwevend is, zonder duidelijke link naar een concrete herinnering, kan een andere behandeling, zoals cognitieve gedragstherapie, wellicht beter passen. Een gediplomeerd EMDR-therapeut zal altijd een grondige diagnostische intake doen om de geschiktheid definitief vast te stellen en een behandelplan op te stellen.

Stapsgewijs: EMDR toepassen bij angstige gedachten over terrorisme

EMDR is een gestructureerde therapievorm die helpt om de emotionele lading van angstige herinneringen en gedachten te verminderen. Bij angst voor terrorisme werkt men niet met een specifieke herinnering, maar vaak met geanticipeerde beelden of mentale representaties die angst oproepen. Het proces verloopt in nauwe samenwerking met een gekwalificeerde EMDR-therapeut.

Stap 1: Voorbereiding en stabilisatie. De therapeut legt het proces uit en onderzoekt samen met jou de specifieke angstige gedachten. Bijvoorbeeld: "Het beeld van een mensenmassa waar iets gebeurt" of de gedachte "Ik ben nergens veilig". Er worden ook hulpbronnen besproken, zoals een veilige plek in gedachten, om stabiliteit te waarborgen.

Stap 2: Het target identificeren. Samen kies je het meest beladen mentale beeld dat bij de angst hoort. Dit wordt het target genoemd. Daarbij formuleer je een negatieve overtuiging die erbij past (bijv. "Ik ben kwetsbaar") en een gewenste positieve overtuiging ("Ik kan omgaan met onzekerheid"). De huidige mate van angst wordt gemeten.

Stap 3: Desensitisatie. Terwijl je het angstige beeld en de negatieve gedachte vasthoudt, start de therapeut de bilaterale stimulatie. Meestal zijn dit oogbewegingen, maar ook tikjes of geluiden zijn mogelijk. Dit proces helpt de informatie te verwerken. De angst zal geleidelijk afnemen.

Stap 4: Installatie. Zodra de angst sterk is gedaald, wordt de positieve overtuiging gekoppeld aan het oorspronkelijke beeld, opnieuw met bilaterale stimulatie. Het gevoel van "Ik kan omgaan met onzekerheid" wordt zo versterkt en meer geloofwaardig.

Stap 5: Bodyscan. Je onderzoekt of er nog restspanning in het lichaam aanwezig is bij het oorspronkelijke beeld. Zo ja, dan wordt deze restspanning verder verwerkt met bilaterale stimulatie tot deze verdwijnt.

Stap 6: Afsluiting. Elke sessie wordt zorgvuldig afgerond, ook als het proces niet helemaal voltooid is. De therapeut zorgt dat je in een stabiele staat de sessie verlaat en geeft soms huiswerk, zoals het bijhouden van een logboek.

Stap 7: Evaluatie. Een volgende sessie begint met een evaluatie van de vorige. De therapeut checkt of de behaalde resultaten standhouden en of er nieuwe aangrijpingspunten zijn ontstaan. Het proces herhaalt zich tot de angst beheersbaar is en niet langer het dagelijks functioneren belemmert.

Veelgestelde vragen: