Hoe kan EMDR helpen bij verslaving?

Verslaving is zelden een op zichzelf staand probleem. In de kern gaat het vaak om een poging om ondraaglijke gevoelens, herinneringen of lichamelijke spanning te verdoven of te ontvluchten. Deze emotionele lading kan zijn wortels hebben in onverwerkte, pijnlijke ervaringen uit het verleden, zoals trauma, verwaarlozing, verlies of constante stress. Deze herinneringen zijn niet alleen mentaal aanwezig, maar ook lichamelijk en emotioneel opgeslagen, waardoor ze een blijvende invloed kunnen uitoefenen op gedrag en keuzes in het heden.

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een evidence-based therapie die oorspronkelijk werd ontwikkeld voor de verwerking van trauma. Haar kracht schuilt in het vermogen om de levendigheid en emotionele lading van disfunctioneel opgeslagen herinneringen doelgericht te verminderen. Bij verslaving richt EMDR zich niet primair op het middel of het gedrag zelf, maar op de onderliggende triggers en kwetsbaarheden die het verlangen naar gebruik aanwakkeren. Dit kunnen beelden, gedachten, lichamelijke sensaties of emoties zijn die direct gekoppeld zijn aan oude pijn.

Het proces werkt door de toegang tot deze herinneringen te vergemakkelijken terwijl tegelijkertijd de aandacht wordt afgeleid door bilaterale stimulatie, meestal in de vorm van oogbewegingen of tikjes. Deze dubbele taakbelasting lijkt het informatieverwerkingssysteem van de hersenen te activeren, waardoor de herinnering op een adaptievere manier kan worden opgeslagen. Het resultaat is dat de oorspronkelijke ervaring haar scherpe randjes verliest; de bijbehorende schaamte, angst of leegte wordt minder intens en daarmee ook de dwangmatige behoefte om deze gevoelens met een middel te dempen.

Concreet kan EMDR binnen de verslavingszorg worden ingezet om toekomstige situaties met een hoog risico op terugval te 'ontladen', de aantrekkelijkheid van het middel of gedrag te verminderen, en het zelfbeeld te versterken. Het biedt zo een krachtige methode om de cycli van emotionele pijn en zelfmedicatie te doorbreken, waardoor ruimte ontstaat voor nieuwe, gezondere copingstrategieën en een fundamenteler herstel.

Veelgestelde vragen:

Ik begrijp dat EMDR vaak voor trauma's wordt gebruikt. Maar hoe kan het nou precies een verslaving verminderen? Het lijkt me twee verschillende dingen.

Dat is een hele begrijpelijke vraag. De link is gelegen in de onderliggende emoties en herinneringen. Veel mensen met een verslavingsprobleem hebben nare ervaringen meegemaakt. Denk aan verwaarlozing, pesten, geweld of andere pijnlijke gebeurtenissen. Die herinneringen kunnen nog steeds veel emotionele lading hebben, zoals schaamte, angst of verdriet. Om die gevoelens niet te hoeven voelen, kan iemand naar een middel of gedrag grijpen als verdoving. EMDR pakt die wortel aan. Door de verwerkingsprocedure vermindert de emotionele lading van die specifieke herinneringen. Ze worden minder levendig en pijnlijk. Hierdoor verliest de verslaving een belangrijke reden om te bestaan: de drang om te verdoven wordt minder. De persoon kan met meer rust naar het verleden kijken en heeft minder de neiging om naar het middel te grijpen om oude pijn te dempen. Het is dus geen directe aanpak van de verslaving zelf, maar van de brandstof die het in stand houdt.

Wordt EMDR bij verslaving altijd alleen toegepast, of is het onderdeel van een groter behandelplan?

EMDR wordt vrijwel altijd ingezet als onderdeel van een bredere behandeling. Een therapeut combineert het met andere bewezen methoden. Denk aan gesprekstherapie, waarin gewerkt wordt aan het herkennen van risicosituaties en het ontwikkelen van nieuwe copingvaardigheden. Ook groepstherapie kan een rol spelen. De EMDR-sessies richten zich dan specifiek op het verwerken van de traumatische kernherinneringen die de verslavingsdrang versterken. Deze combinatie is nodig omdat EMDR wel de emotionele lading van het verleden wegneemt, maar niet automatisch nieuwe gewoonten aanleert. Het behandelplan is maatwerk, afgestemd op de persoonlijke geschiedenis en de ernst van de verslaving. De behandelaar bekijkt samen met de cliënt wanneer EMDR een passend onderdeel kan zijn.