Hoe laat ik ADD vaststellen?

De vraag stellen of je mogelijk Attention Deficit Disorder (ADD) hebt, is een belangrijke en vaak moedige stap. Het kan een verklaring zijn voor een levenslang gevoel van 'anders' functioneren, van interne onrust, moeite met plannen en organiseren, of een gevoel van onderpresteren ondanks je capaciteiten. De weg naar een officiële diagnose is echter niet altijd even duidelijk en roept bij veel mensen praktische vragen op.

Een ADD-diagnose wordt in Nederland niet zomaar gesteld. Het is een klinische diagnose, wat betekent dat deze wordt vastgesteld door een daartoe bevoegde professional op basis van strikte criteria. Het proces is zorgvuldig en multidimensionaal, ontworpen om andere oorzaken voor je klachten uit te sluiten en een accuraat beeld te krijgen van je functioneren, zowel in het heden als in je jeugd.

Dit artikel begeleidt je door de concrete stappen van het diagnostische traject. We bespreken bij wie je terechtkunt (zoals de huisarts, een psychiater of GZ-psycholoog), welke soorten onderzoek je kunt verwachten (onder andere uitgebreide gesprekken, vragenlijsten en vaak betrokkenheid van naasten), en wat de geldende protocollen zijn. Het doel is om je te voorzien van heldere, actuele informatie, zodat je goed voorbereid en met realistische verwachtingen dit pad kunt bewandelen.

De eerste stap: Waar en bij wie vraag ik een diagnose aan?

De formele weg naar een ADD-diagnose begint altijd bij je huisarts. Dit is het centrale en verplichte startpunt in Nederland. Maak een afspraak en bespreek je vermoedens, klachten en hoe deze je dagelijks leven beïnvloeden.

De huisarts zal een eerste beoordeling doen om andere mogelijke oorzaken (zoals slaapproblemen, thyroidstoornissen of angst) uit te sluiten. Als ADD een reële mogelijkheid blijft, krijg je een verwijsbrief voor gespecialiseerde diagnostiek.

Deze verwijzing is meestal voor een specialist in de basis- of gespecialiseerde GGZ. Denk hierbij aan een psychiater, een GZ-psycholoog of een gespecialiseerd psychologisch diagnostisch centrum. Zorg dat de professional ervaring heeft met ADHD/ADD bij volwassenen, aangezien de symptomen anders kunnen zijn dan bij kinderen.

Voor een diagnose bij kinderen of jongeren is de jeugdarts of het wijkteam vaak het eerste aanspreekpunt. Vanuit daar volgt een verwijzing naar een kinderpsychiater of een gespecialiseerd team binnen de jeugd-GGZ.

Het is verstandig om voor je afspraak bij de huisarts een lijstje te maken van je klachten, voorbeelden uit je jeugd en volwassen leven, en de impact op werk, relaties en dagelijkse taken. Dit helpt de arts om een goed beeld te krijgen.

Het diagnostisch traject: Welke onderzoeken en gesprekken kan ik verwachten?

Het diagnostisch proces voor ADD is grondig en bestaat uit meerdere stappen, vaak uitgevoerd door een psychiater of gespecialiseerd GZ-psycholoog. Het doel is niet alleen om de diagnose te stellen, maar ook om andere verklaringen voor je klachten uit te sluiten.

De basis wordt gevormd door een uitgebreid diagnostisch interview. Je bespreekt je levensloop, huidige moeilijkheden en de impact daarvan op werk, studie en relaties. De specialist vraagt naar symptomen van aandachtstekort, hyperactiviteit of impulsiviteit, waarbij bij ADD de nadruk ligt op het interne, dromerige aspect.

Een gestructureerde vragenlijst of een gestandaardiseerd diagnostisch interview volgt. Instrumenten zoals de DIVA (Diagnostisch Interview voor ADHD bij volwassenen) helpen om de symptomen systematisch in kaart te brengen volgens de officiële DSM-5-criteria.

Omdat ADD-symptomen vaak al in de kindertijd aanwezig moeten zijn geweest, is informatie uit het verleden cruciaal. Dit kan via oude schoolrapporten of een (telefonisch) interview met een ouder, broer, zus of partner. Dit biedt een breder perspectief op je ontwikkeling.

Een lichamelijk onderzoek of bloedtest kan worden aangevraagd om andere medische oorzaken uit te sluiten, zoals schildklierproblemen of slaapstoornissen. Soms wordt ook een intelligentie- of neuropsychologisch onderzoek ingezet om je cognitieve profiel te begrijpen.

Tot slot vindt een integrale bespreking plaats. De specialist weegt alle verzamelde informatie en deelt de conclusie met je. Bij een positieve diagnose volgt een gesprek over behandelopties, zoals psycho-educatie, coaching of medicatie, en worden de vervolgstappen vastgesteld.

Veelgestelde vragen:

Ik vermoed dat ik ADD heb. Bij welke professional moet ik als eerste aankloppen voor een diagnose?

De eerste en meest gebruikelijke stap is een bezoek aan uw huisarts. Leg uw vermoedens en de redenen daarvoor duidelijk uit. De huisarts kan dan een verwijzing geven naar een gespecialiseerde instantie. Dit is vaak een psychiater, een klinisch psycholoog of een gespecialiseerd team binnen de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Soms wordt de diagnostiek gedaan bij een instelling voor ambulante volwassenenzorg. De huisarts is dus het startpunt; die beoordeelt of verder onderzoek nodig is en kent de juiste adressen in uw regio.

Wat houdt het diagnostisch onderzoek voor ADD bij volwassenen precies in? Ik hoor er verschillende verhalen over.

Het onderzoek is grondig en bestaat meestal uit meerdere onderdelen. Er vindt een uitgebreid gesprek plaats met een psychiater of psycholoog. Hierin worden uw huidige klachten, maar ook uw jeugdgeschiedenis besproken, omdat ADD in de kindertijd begint. Vaak wordt u gevraagd vragenlijsten in te vullen. Ook kan het nuttig zijn als een ouder, partner of goede vriend(in) vragen beantwoordt over uw gedrag, om een completer beeld te krijgen. Soms worden tests gedaan om het concentratievermogen in kaart te brengen. Het doel is om andere mogelijke oorzaken voor de klachten uit te sluiten, zoals angst of een depressie. Het hele proces kan enkele afspraken beslaan. Na afloop volgt een conclusie en, bij een diagnose, een gesprek over mogelijke behandelingen zoals coaching, therapie of medicatie.