Hoe succesvol is EMDR?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing, beter bekend als EMDR, heeft zich in de afgelopen decennia stevig gevestigd als een van de meest besproken en toegepaste behandelingen voor trauma en angst. Wat begon als een ogenschijnlijk eenvoudige methode met oogbewegingen, is uitgegroeid tot een uitgebreid, protocolgedreven therapiemodel dat wereldwijd wordt erkend. De centrale vraag die zowel clinici als cliënten bezighoudt, is niet langer of het werkt, maar hoe succesvol het precies is, voor wie, en onder welke voorwaarden.

Het succes van een psychologische interventie wordt niet slechts door één maatstaf bepaald. Men moet kijken naar de wetenschappelijke onderbouwing uit gerandomiseerde studies, de effectiviteit in de dagelijkse praktijk, de duurzaamheid van de behaalde resultaten en de toepasbaarheid op diverse problematiek. EMDR wordt in alle richtlijnen, zoals die van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), aanbevolen als eerstekeusbehandeling voor posttraumatische stressstoornis (PTSS). Dit is een sterk uitgangspunt, maar het vertelt nog niet het volledige verhaal.

In dit artikel onderzoeken we de succescijfers van EMDR op een kritische en genuanceerde manier. We belichten de indrukwekkende snelheid waarmee vaak verlichting kan optreden, maar ook de factoren die de uitkomst kunnen beïnvloeden, zoals comorbiditeit of de therapeutische relatie. Daarnaast gaan we in op de toepassing bij andere klachten dan PTSS, zoals angststoornissen of chronische pijn, waar het bewijsveld zich nog ontwikkelt. Het doel is om een helder en gebalanceerd beeld te schetsen van waar EMDR excelleert en waar de grenzen en uitdagingen liggen.

Veelgestelde vragen:

Hoe snel kan EMDR resultaten geven bij een eenmalig trauma?

De snelheid waarmee EMDR resultaten geeft, verschilt per persoon. Bij een duidelijk eenmalig trauma, zoals een verkeersongeval, kunnen mensen soms al na een paar sessies merkbare verlichting ervaren. Het doel is niet het geheugen te wissen, maar de lading ervan weg te nemen. De herinnering blijft, maar roept minder intense emoties en lichamelijke reacties op. Sommige cliënten melden na één of twee sessies al dat de herinnering 'op afstand' staat. Het is echter niet ongebruikelijk dat een volledige verwerking van een enkel trauma drie tot vijf sessies in beslag neemt. De therapie stopt niet middenin een verwerkingsproces, dus het aantal sessies wordt in overleg bepaald.

Werkt EMDR ook voor langdurige problemen uit de jeugd, zoals emotionele verwaarlozing?

Ja, EMDR wordt ook ingezet bij complexere en langdurigere problemen die in de jeugd zijn ontstaan, zoals emotionele verwaarlozing of chronische angst. De aanpak is dan vaak anders dan bij een eenmalige gebeurtenis. De therapie kan zich richten op specifieke pijnlijke herinneringen die een voorbeeld zijn van die verwaarlozing, op negatieve overtuigingen over zichzelf ("Ik ben niet goed genoeg") die daaruit zijn voortgekomen, of op huidige situaties die de oude pijn triggeren. Het traject vraagt meestal meer tijd. Soms worden eerst vaardigheden opgebouwd om met emoties om te gaan, voordat met de verwerking wordt begonnen. Het succes hangt af van een goede diagnostiek en een veilige therapeutische relatie.

Zijn de effecten van EMDR blijvend of kan de klacht terugkomen?

Onderzoek en klinische ervaring wijzen erop dat de effecten van EMDR over het algemeen blijvend zijn wanneer een trauma of herinnering volledig is verwerkt. Dit komt doordat de therapie helpt de herinnering op een adaptieve manier op te slaan in het geheugen. De gebeurtenis wordt niet langer als actueel gevaar ervaren. Het is mogelijk dat er in de toekomst nieuwe, stressvolle gebeurtenissen plaatsvinden die opnieuw klachten veroorzaken. Soms kan een oude klacht ook even de kop opsteken in een periode van veel stress, maar dan vaak in mindere mate. In zulke gevallen kan een korte onderhoudssessie voldoende zijn. Terugval betekent niet dat de eerdere therapie niet werkte, maar dat er een nieuw stukje verwerking nodig is.