Hoeveel mensen overlijden aan een eetstoornis?

De vraag naar sterftecijfers bij eetstoornissen raakt een pijnlijk en complex thema. Eetstoornissen zoals anorexia nervosa, boulimia nervosa en de eetbuistoornis (BED) behoren tot de meest dodelijke psychiatrische aandoeningen. Dit is een feit dat vaak onderschat wordt, omdat de ernst van deze ziekten nog te vaak wordt geminimaliseerd tot 'een fase' of een levensstijlkeuze.

Het exacte aantal sterfgevallen vaststellen is echter een uitdaging. Directe overlijdens door ondervoeding of fysieke complicaties zijn slechts een deel van het verhaal. Een aanzienlijk deel van de sterfte is het gevolg van zelfdoding, waar het risico bij mensen met een eetstoornis extreem verhoogd is. Daarnaast leiden de langdurige fysieke gevolgen, zoals hartfalen, orgaanschade en elektrolytstoornissen, vaak pas jaren later tot overlijden, wat de directe link met de eetstoornis in statistieken vertroebelt.

Onderzoek toont aan dat de mortaliteit voor anorexia nervosa op de lange termijn bijzonder hoog ligt. Studies suggereren dat over een periode van 20 tot 30 jaar tot 20% van de patiënten kan overlijden aan de gevolgen van de ziekte. Voor andere eetstoornissen zijn de cijfers lager, maar nog steeds aanzienlijk hoger dan in de algemene bevolking. Deze data onderstrepen de noodzaak van vroegtijdige, gespecialiseerde interventie.

Dit artikel duikt dieper in de beschikbare data, de oorzaken van sterfte en de cruciale verschillen tussen de diverse eetstoornissen. Het doel is niet alleen om cijfers te presenteren, maar ook om het waarom achter deze sombere statistieken te begrijpen en het levensreddende belang van erkenning en behandeling te benadrukken.

Sterftecijfers per stoornis: anorexia, boulimia en BED

Het sterfterisico verschilt aanzienlijk tussen de verschillende eetstoornissen. Anorexia nervosa heeft het hoogste sterftecijfer van alle psychiatrische aandoeningen. De mortaliteit wordt vaak uitgedrukt in de Standardized Mortality Ratio (SMR), die het waargenomen aantal sterfgevallen vergelijkt met het verwachte aantal in de algemene bevolking.

Bij anorexia nervosa is de SMR extreem verhoogd, met schattingen die vaak rond de 5 liggen. Dit betekent dat mensen met anorexia een vijf keer hoger risico hebben om te overlijden vergeleken met hun gezonde leeftijdsgenoten. Ongeveer één op de vijf sterfgevallen is het directe gevolg van medische complicaties door ondervoeding, zoals hartfalen. De overige sterfte wordt veroorzaakt door zelfdoding.

Voor boulimia nervosa is het sterfterisico lager dan bij anorexia, maar nog steeds duidelijk verhoogd ten opzichte van de algemene bevolking. De SMR wordt vaak geschat tussen de 1,5 en 2. Sterfte bij boulimia is vaker het gevolg van acute medische complicaties, zoals een maagruptuur of elektrolytstoornissen, of door zelfdoding.

Bij Binge Eating Disorder (BED) is het sterftepatroon anders. De directe sterfte door de stoornis zelf, zoals bij anorexia, is zeldzamer. Het verhoogde risico wordt vooral veroorzaakt door de gevolgen van de vaak ermee gepaard gaande zwaarlijvigheid en medische comorbiditeiten, zoals cardiovasculaire aandoeningen, diabetes type 2 en slaapapneu. De SMR-cijfers zijn daarom moeilijker direct aan BED toe te wijzen, maar de aandoening draagt significant bij aan een verhoogde morbiditeit en mortaliteit op de lange termijn.

Hoe wordt overlijden door een eetstoornis geregistreerd?

De registratie van overlijden door een eetstoornis is complex en vaak onderschat. Op de overlijdensakte wordt één primaire (directe) doodsoorzaak vermeld. Bij eetstoornissen is dit zelden de diagnose zelf, zoals "anorexia nervosa".

In plaats daarvan wordt de fysieke complicatie die tot het overlijden leidde, genoteerd. Dit kunnen zijn: hartfalen, ernstige elektrolytstoornissen, multiorgaanfalen, of zelfdoding. Deze complicaties worden dan geregistreerd als de primaire doodsoorzaak.

De onderliggende eetstoornis kan worden opgenomen in deel I van de doodsoorzaakverklaring, als een aandoening die tot de directe oorzaak leidde. Dit is echter niet verplicht en hangt af van de kennis en inschatting van de behandelend arts of lijkschouwer.

Veel sterfgevallen gerelateerd aan eetstoornissen worden daarom niet in de statistieken teruggevonden onder de noemer "eetstoornis". Zij vallen onder categorieën zoals hart- en vaatziekten, suïcide of algemene uitputting. Dit leidt tot een aanzienlijke onderrapportage.

Voor een vollediger beeld baseren onderzoekers en gezondheidsinstanties zich op aanvullende methoden. Zij analyseren medische dossiers, combineren doodsoorzaken of gebruiken codes voor "mentale en gedragsstoornissen" als onderliggende factor in sterftestatistieken.

Veelgestelde vragen:

Wat is het officiële aantal sterfgevallen door eetstoornissen in Nederland per jaar?

Er is geen eenvoudig officieel cijfer, wat een van de grote problemen is bij het in kaart brengen van de sterfte door eetstoornissen. De directe doodsoorzaak wordt vaak geregistreerd als hartfalen, orgaanfalen, zelfdoding of ondervoeding, niet de onderliggende eetstoornis. Het RIVM en de GGZ schatten dat er in Nederland jaarlijks tussen de 200 en 250 mensen overlijden als direct of indirect gevolg van een eetstoornis, voornamelijk anorexia nervosa. Dit cijfer benadrukt de ernst van deze ziekten, die de hoogste mortaliteit hebben van alle psychiatrische aandoeningen.

Waarom overlijden mensen aan een eetstoornis zoals anorexia, en wat is het concrete fysieke proces?

Het lichaam wordt door langdurige ondervoeding en extreem laag gewicht systematisch uitgeput. Het hartspierweefsel krimpt en verzwakt, wat leidt tot een trage hartslag en lage bloeddruk. Dit kan eindigen in acuut hartfalen. Daarnaast ontstaan er gevaarlijke electrolytstoornissen, zoals een tekort aan kalium, door braken of gebruik van laxeermiddelen. Deze verstoring kan het hartritme plotseling doen stoppen. Ook veroorzaakt ondervoeding het wegteren van organen en botontkalking. Naast deze lichamelijke oorzaken is het risico op zelfdoding bij mensen met een eetstoornis aanzienlijk verhoogd.

Is de sterfte bij boulimia net zo hoog als bij anorexia?

Hoewel anorexia de hoogste directe sterfte kent, is boulimia ook een zeer gevaarlijke ziekte met aanzienlijke sterftekans. Het risico komt hier minder door ondervoeding en meer door de compenserende gedragingen. Frequent braken kan leiden tot een acute maagruptuur of een fatale breuk in de slokdarm. De eerder genoemde electrolytstoornissen, die hartstilstand veroorzaken, komen bij boulimia zelfs vaker voor. Bovendien hebben mensen met boulimia een sterk verhoogd risico op zelfdoding. Daarom is tijdige en goede behandeling voor alle eetstoornissen van groot belang.