Kan EMDR helpen bij angst?

Angst is een krachtige en vaak verlammende emotie die diep in ons systeem verankerd kan zitten. Het kan voortkomen uit een eenmalige schokkende gebeurtenis, uit een opeenstapeling van stress, of zich manifesteren zonder een duidelijk aanwijsbare oorzaak. Wanneer angst het dagelijks functioneren gaat beheersen, zoeken mensen naar effectieve manieren om deze greep te loosseren. Naast de meer bekende vormen van therapie, komt een methode steeds meer in beeld die oorspronkelijk werd ontwikkeld voor de verwerking van trauma: Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR).

De kernvraag is of een therapie die gericht is op het verwerken van herinneringen, ook kan werken bij de vaak meer diffuse en toekomstgerichte ervaring van angst. Het antwoord ligt in het werkingsmechanisme van EMDR. De methode richt zich niet direct op de angst zelf, maar op de onderliggende, onverwerkte herinneringen en negatieve overtuigingen die de angst voeden. Dit kunnen bijvoorbeeld eerdere momenten van falen, vernedering of onveiligheid zijn, die nu als een blauwdruk dienen voor huidige angstreacties.

Door tijdens een EMDR-sessie de aandacht te richten op zo'n beladen herinnering terwijl er een afleidende stimulus (meestal horizontale oogbewegingen) wordt aangeboden, wordt het informatieverwerkingssysteem in de hersenen geactiveerd. Dit proces lijkt de scherpe randjes van de herinnering af te halen. De gebeurtenis verliest haar levendige, emotionele lading en wordt meer een feitelijk onderdeel van het verleden. De daaraan gekoppelde negatieve overtuiging ("Ik ben in gevaar", "Ik kan het niet aan") kan hierdoor verschuiven naar een meer realistische en helpende gedachte.

Voor wie kampt met angststoornissen zoals een specifieke fobie, paniekstoornis, sociale angst of gegeneraliseerde angst, biedt EMDR dus een directe ingang om de wortels van het probleem aan te pakken. Het is een gestructureerde en vaak relatief snelle methode die kan helpen om de lont uit de angstreactie te halen. Dit artikel gaat dieper in op hoe EMDR precies wordt ingezet bij verschillende vormen van angst, wat het wetenschappelijk bewijs zegt en wat u kunt verwachten van een dergelijk traject.

Hoe ziet een EMDR-sessie eruit voor een angstklacht?

Een EMDR-sessie voor angst is gestructureerd en volgt een duidelijk protocol. Allereerst zal de therapeut met u de specifieke angstklacht verkennen. Samen identificeert u het meest beladen angstbeeld, de daarbij horende negatieve overtuiging (zoals "Ik ben in gevaar" of "Ik kan het niet aan") en de gewenste positieve gedachte ("Het gevaar is geweken" of "Ik kan het hanteren"). Ook worden de bijbehorende emoties en lichamelijke sensaties in kaart gebracht.

Vervolgens vraagt de therapeut u om dit angstbeeld en de negatieve gedachte vast te houden in uw bewustzijn, terwijl er een afleidende, bilaterale stimulatie wordt aangeboden. Meestal zijn dit horizontale oogbewegingen, waarbij u de vingers van de therapeut volgt. Alternatieven zijn auditieve tonen die afwisselend via een koptelefoon klinken of lichte tikjes op de knieën.

Tijdens deze sets van stimulatie laat u gedachten, gevoelens, beelden of lichamelijke sensaties vrij komen, zonder er bewust op te sturen. Na elke set neemt u even rust en deelt u kort wat er in u opkwam. De therapeut leidt het proces en vraagt u dan opnieuw het oorspronkelijke angstbeeld op te roepen.

Gaandeweg verandert vaak de lading van de herinnering. Het kan vervagen, minder levendig aanvoelen of er kunnen nieuwe, neutrale inzichten ontstaan. Dit proces gaat door totdat het oproepen van het oorspronkelijke angstbeeld geen spanning meer oproept en de positieve gedachte geloofwaardig aanvoelt.

De sessie wordt altijd afgesloten met een stabiliserende fase, zelfs als het werk niet helemaal af is. De therapeut zorgt ervoor dat u zich voldoende gekalmeerd voelt om de sessie te verlaten en bespreekt eventuele nabeelden of gevoelens die de komende dagen kunnen optreden.

Voor welke soorten angst is EMDR een geschikte aanpak?

EMDR is primair ontwikkeld voor de verwerking van traumatische herinneringen. De werkzaamheid is daarom het sterkst voor angstklachten die direct zijn geworteld in specifieke, onverwerkte gebeurtenissen. Het is een geprotocolleerde en gestructureerde aanpak die inzet op de oorzaak van de angst, niet alleen op de symptomen.

Een van de belangrijkste toepassingen is bij posttraumatische stressstoornis (PTSS). Hierbij zijn angsten direct gekoppeld aan herinneringen aan een schokkende ervaring, zoals een ongeval, geweld of een natuurramp. EMDR helpt de lading van deze herinneringen te verminderen.

Ook voor specifieke fobieën kan EMDR zeer effectief zijn, vooral wanneer de fobie is ontstaan na een concrete, negatieve gebeurtenis. Denk aan angst voor honden na een bijtincident, vliegangst na een turbulente vlucht of rijangst na een ongeluk.

Bij paniekstoornis wordt EMDR vaak ingezet om de eerste paniekaanval, die vaak als traumatisch wordt ervaren, te verwerken. Dit kan de angst voor de angst doorbreken en voorkomen dat de paniek zich verder uitbreidt.

Sociale angst komt vaak in aanmerking wanneer deze is ontstaan door beschamende of pijnlijke sociale ervaringen, zoals gepest worden of een vernederende situatie. Het verwerken van deze kernherinneringen kan het zelfbeeld versterken.

EMDR wordt verder met succes toegepast bij gegeneraliseerde angst en dwangklachten (OCS), met name wanneer aanhoudende piekergedachten of dwanggedachten zijn verbonden met eerdere, emotioneel beladen gebeurtenissen.

Het is belangrijk te benadrukken dat de geschiktheid altijd wordt beoordeeld door een gekwalificeerde EMDR-therapeut. Niet alle angst is traumagerelateerd. Voor meer diffuse of aangeleerde angsten zonder duidelijke oorsprongsherinnering kunnen andere vormen van therapie, zoals CGT, beter passend zijn.

Veelgestelde vragen: