Kan EMDR helpen bij een bevriezingsreactie?

Wanneer we worden geconfronteerd met overweldigende stress of levensgevaar, kent ons zenuwstelsel drie primaire overlevingsreacties: vechten, vluchten of bevriezen. De bevriezingsreactie, ook wel 'freeze' genoemd, treedt op wanneer zowel vechten als vluchten als onmogelijk of te riskant worden ervaren. Het is een diep ingebouwd biologisch mechanisme dat kan leiden tot een staat van verlamming, dissociatie en gevoelloosheid. Wanneer deze reactie niet volledig wordt 'ontladen' na de bedreiging, kan deze zich vastzetten in het lichaam en het zenuwstelsel, wat langdurige gevolgen kan hebben voor de mentale en fysieke gezondheid.

Traditionele gesprekstherapie richt zich vaak op het cognitieve begrip van trauma, maar kan moeite hebben om de lichamelijke vastgezette overlevingsrespons aan te pakken. Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een evidence-based therapiemethode die specifiek is ontwikkeld voor de verwerking van traumatische herinneringen. Het werkt niet alleen op het niveau van gedachten, maar activeert ook het inherente verwerkingssysteem van het brein, waarbij aandacht is voor de storende beelden, emoties en lichamelijke sensaties die aan de herinnering zijn gekoppeld.

De kernvraag is of deze aanpak ook effectief kan zijn voor de vaak non-verbale en lichamelijk geblokkeerde staat van een bevriezingsreactie. Het theoretische raamwerk van EMDR suggereert van wel. Door tijdens een sessie de aandacht te richten op de lichamelijke componenten van de freeze-respons – de gevoelloosheid, de verstijving, de dissociatie – binnen een veilig therapeutisch kader, kan het mogelijk zijn het vastgelopen verwerkingsproces alsnog op gang te brengen. Het doel is niet om de herinnering uit te wissen, maar om de lading ervan te neutraliseren, zodat het zenuwstelsel de opgeslagen overlevingsenergie kan ontladen en kan terugkeren naar een staat van balans en veiligheid.

Veelgestelde vragen:

Ik heb vaak een bevriezingsreactie bij angst. Kan EMDR mij helpen om uit die 'freeze' te komen?

Ja, EMDR kan een geschikte behandeling zijn voor een bevriezingsreactie. Deze reactie ontstaat vaak wanneer andere overlevingsstrategieën, zoals vechten of vluchten, niet mogelijk lijken. Tijdens EMDR werk je aan de onderliggende, opgeslagen herinneringen die de angst veroorzaken. De therapeut zal je niet direct vragen om de bevriezing te doorbreken, maar richt zich eerst op het verwerken van de emotionele lading van die herinneringen. Hierdoor neemt de directe dreiging die het systeem voelt af. Vaak merken mensen dat, naarmate de herinneringen minder levendig en intens worden, de automatische neiging tot bevriezen ook vermindert. Je leert niet een trucje, maar het zenuwstelsel kalmeert doordat het verleden wordt opgeruimd.

Hoe ziet een EMDR-sessie eruit voor iemand die vooral verstart in plaats van herbelevingen heeft?

De opzet van een sessie is vergelijkbaar, maar de focus kan anders liggen. De therapeut zal met je bespreken welk beeld of welke gedachte het gevoel van bevriezen oproept. Omdat de reactie zich vaak uit in het lichaam, wordt er extra aandacht besteed aan lichamelijke sensaties, zoals een gevoel van verstijving, kou of onbeweeglijkheid. Tijdens de sets met bilaterale stimulatie (meestal oogbewegingen of tikjes) volg je wat er in je opkomt. Dit kunnen flarden van herinneringen, emoties of veranderingen in dat lichamelijke gevoel zijn. Soms komt er eerst meer gevoel of onrust, wat een teken kan zijn dat het systeem weer in beweging komt. De therapeut begeleidt dit proces en zorgt voor voldoende stabilisatie tussen de sets door.

Mijn partner heeft bij trauma vooral dissocieert en bevriest. Is EMDR niet te heftig daarvoor?

Dat is een terechte zorg. Bij ernstige dissociatie en bevriezing wordt EMDR nooit zomaar gestart. Een goede therapeut besteedt eerst tijd aan het opbouwen van veiligheid en stabiliteit. Dit heten de 'voorbereidingsfase'. Je partner leert dan mogelijk grondingstechnieken om meer contact met het hier-en-nu te houden. Tijdens de EMDR-behandeling zelf gaat de therapeut zeer geleidelijk te werk. Er wordt gewerkt met een zogenaamd 'cognitief interventiepunt', dat minder bedreigend is dan het kernbeeld van het trauma. De sets stimulatie zijn kort en er wordt constant gecontroleerd of je partner het aankan. Het doel is juist om het zenuwstelsel voorzichtig uit de bevriezing te halen, zonder het te overweldigen. Goede communicatie tussen je partner en de therapeut is hierbij het allerbelangrijkst.