Kan EMDR schadelijk zijn?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een van de meest effectief gebleken psychotherapeutische methoden voor de behandeling van posttraumatische stressstoornis (PTSS) en andere traumagerelateerde klachten. Het protocol wordt wereldwijd toegepast en staat in vele richtlijnen als eerste-keuze behandeling. Het succes van de methode leidt echter soms tot een beeld van EMDR als een eenvoudige en risicoloze interventie.

Deze perceptie doet geen recht aan de complexiteit van het werk met trauma. Elke krachtige therapeutische methode die ingrijpt op diepgewortelde herinneringen en emoties, brengt potentiële risico's met zich mee wanneer deze niet op de juiste wijze wordt toegepast. De vraag naar mogelijke schadelijke effecten is daarom niet alleen legitiem, maar essentieel voor een verantwoorde praktijkvoering.

In dit artikel wordt de andere kant van het succesverhaal belicht. We onderzoeken onder welke omstandigheden EMDR-procedures ongewenste effecten kunnen veroorzaken, zoals een tijdelijke toename van distress, retraumatisering of het ontstaan van zogenaamde 'afgebroken verwerking'. De nadruk ligt hierbij niet op het in twijfel trekken van de effectiviteit van EMDR als geheel, maar op het identificeren van risicofactoren en noodzakelijke veiligheidsvoorwaarden.

Een grondig begrip van deze aspecten is cruciaal voor zowel behandelaars als cliënten. Het stelt therapeuten in staat om behandeling nog zorgvuldiger voor te bereiden en uit te voeren, en het stelt potentiële cliënten in staat om geïnformeerde keuzes te maken. Alleen door de mogelijke valkuilen onder ogen te zien, kan het inherente potentieel van EMDR voor herstel volledig en veilig worden benut.

Veelgestelde vragen:

Ik heb gehoord dat EMDR heftige emoties kan oproepen. Is dat normaal en wanneer wordt het risicovol?

Het is correct dat EMDR sterke emoties kan activeren. Dat is een standaard onderdeel van de behandeling. U werkt immers aan moeilijke herinneringen. De therapeut zal u voorbereiden en technieken aanleren om met deze emotionele spanning om te gaan, zoals een 'veilige plek'-oefening. Het wordt risicovol als deze emoties niet goed worden begeleid. Bijvoorbeeld als de intensiteit te hoog oploopt zonder dat u middelen heeft om tot rust te komen, of als de sessies te snel of te chaotisch verlopen. Een goede therapeut monitort dit zorgvuldig en past het tempo aan. Overleg altijd met uw behandelaar als u zich overweldigd voelt.

Kan EMDR bijwerkingen hebben na de sessie, zoals slechter slapen of meer nachtmerries?

Ja, dat kan voorkomen. Het verwerken van informatie gaat soms door na de sessie. U kunt daardoor tijdelijk meer dromen, onrustig slapen, vermoeid zijn of emotioneler reageren. Meestal ebt dit binnen een dag of twee weg. Het is een teken dat uw brein actief met de stof aan het werk is. Het is nuttig om dit met uw therapeut te bespreken, zodat hij of zij de behandeling kan afstemmen. Aanhoudende of zeer verontrustende bijwerkingen zijn een signaal om de aanpak te heroverwegen.

Is EMDR schadelijk voor mensen met een psychotische kwetsbaarheid of ernstige dissociatieve klachten?

Voor deze groep kan EMDR extra risico's met zich meebrengen. Zonder de juiste voorzorgsmaatregelen kan de behandeling destabiliserend werken. Het kan bijvoorbeeld de dissociatie versterken of de realiteitsbeleving aantasten. Dit betekent niet dat EMDR altijd is uitgesloten. Een zeer ervaren therapeut, gespecialiseerd in complexe trauma's, kan een aangepast protocol volgen. Er wordt dan veel meer tijd besteed aan stabilisatie en het opbouwen van controle, voordat aan het trauma zelf wordt gewerkt. Een grondige diagnostiek vooraf is onmisbaar.

Hoe weet ik of mijn therapeut bekwaam is om EMDR veilig toe te passen?

U kunt hier zelf naar vragen. Een gekwalificeerde EMDR-therapeut heeft een erkende basistraining succesvol afgerond en volgt intervisie of supervisie. Vraag naar diens opleiding, registratie bij een beroepsvereniging (zoals de VEN of het NIP) en ervaring met uw specifieke problematiek. Een goede therapeut besteedt uitgebreid aandacht aan uw geschiedenis, een behandelplan en uw veiligheid. Hij of zij zal uw vragen over de procedure en risico's duidelijk beantwoorden. Twijfelt u, dan is een second opinion altijd mogelijk.

Mijn vorige EMDR-therapeut stopte abrupt met de behandeling. Kan dat kwaad hebben gedaan?

Een plotselinge beëindiging zonder afronding of nazorg kan schadelijk zijn. U bent mogelijk met intense gevoelens en herinneringen blijven zitten, zonder de gelegenheid deze in een veilige setting te verwerken. Dit kan leiden tot gevoelens van verlating, wantrouwen in hulpverlening of een verergering van klachten. Het is begrijpelijk als u hierdoor terughoudend bent om opnieuw hulp te zoeken. Bespreek deze ervaring openlijk met een nieuwe, eventuele behandelaar. Zij kan hiermee rekening houden en extra tijd nemen om een vertrouwensband op te bouwen en de vorige behandeling zorgvuldig af te bakenen.