Kan diabetes ervoor zorgen dat iemand moet overgeven?

Diabetes is een complexe metabole aandoening die het hele lichaam beïnvloedt. Hoewel veelvoorkomende symptomen zoals dorst, vermoeidheid en frequent urineren bekend zijn, zijn er ook meer acute en ernstige complicaties die kunnen optreden wanneer de bloedsuikerspiegel uit balans raakt. Overgeven is een van die verontrustende symptomen die bij diabetespatiënten kan voorkomen, en het verdient serieuze aandacht.

Het optreden van braken bij diabetes is vaak een alarmsignaal dat duidt op een ontregeling van de glucosespiegels. Het is geen op zichzelf staand symptoom, maar meestal een gevolg van onderliggende, potentieel gevaarlijke toestanden. Deze reactie van het lichaam kan wijzen op zowel extreem hoge als, in sommige specifieke gevallen, zeer lage bloedwaarden, waarbij het lichaam probeert te reageren op de fysiologische stress die deze schommelingen veroorzaken.

In dit artikel onderzoeken we de twee primaire diabetesgerelateerde oorzaken van overgeven: diabetische ketoacidose (DKA), voornamelijk geassocieerd met type 1 diabetes, en hyperosmolair hyperglykemisch syndroom (HHS), dat vaker voorkomt bij type 2 diabetes. We zullen de mechanismen uitleggen waarom het lichaam tot braken overgaat en benadrukken waarom dit een situatie is die onmiddellijke medische actie vereist.

Diabetische ketoacidose: herken de gevaarlijke combinatie van overgeven en hoge bloedsuiker

Ja, diabetes kan ervoor zorgen dat iemand moet overgeven, en dit is vaak een ernstig alarmsignaal. Het gaat hier specifiek om een acute complicatie die diabetische ketoacidose (DKA) wordt genoemd. DKA treedt vooral op bij mensen met diabetes type 1, maar kan soms ook bij type 2 voorkomen.

DKA ontstaat wanneer het lichaam een extreem tekort aan insuline heeft. Zonder insuline kan glucose de cellen niet in om als energie te dienen. Het lichaam schakelt dan over op een noodplan: het verbrandt vetreserves. Dit proces produceert zure afvalstoffen, ketonen genaamd.

Een hoge concentratie ketonen in het bloed verzuurt het lichaam – vandaar de naam 'ketoacidose'. Deze verzuring verstoort de normale stofwisseling en leidt tot een cascade van symptomen. Overgeven is een van de belangrijkste en gevaarlijkste daarvan.

Het overgeven bij DKA is niet slechts een op zichzelf staand symptoom. Het is het gevolg van de verzuring en de hoge bloedsuikerspiegel. De combinatie is bijzonder riskant: het overgeven leidt tot uitdroging, wat de concentratie glucose en ketonen in het bloed verder doet stijgen, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.

Naast overgeven zijn andere cruciale waarschuwingssignalen voor DKA een zeer hoge bloedsuiker (vaak boven de 14 mmol/l), diepe en snelle ademhaling (Kussmaul-ademhaling), een acetoon- of fruitige geur in de adem, extreme dorst, buikpijn, verwardheid en sufheid.

DKA is een medisch noodgeval dat onmiddellijke behandeling in het ziekenhuis vereist. De behandeling bestaat uit toediening van insuline, vocht via een infuus en correctie van eventuele tekorten aan mineralen. Herkenning van de combinatie van overgeven met een hoge bloedsuiker kan levensreddend zijn.

Hoe moet je handelen bij braken met diabetes type 1 of type 2?

Braken bij diabetes is een potentieel gevaarlijke situatie die onmiddellijke en correcte actie vereist. Het kan een teken zijn van zowel zeer hoge als zeer lage bloedsuiker, of van een ernstige complicatie zoals ketoacidose (vooral bij type 1).

Meet allereerst direct uw bloedsuikerspiegel. Controleer ook op ketonen in urine of bloed, indien beschikbaar, vooral bij type 1-diabetes.

Bij een lage bloedsuiker (hypo) onder de 4 mmol/l: probeer kleine slokjes zoete drank (zoals frisdrank of vruchtensap) te drinken. Als dit niet binnen blijft, gebruik dan direct glucagon (injectie of neusspray) en bel 112.

Bij een hoge bloedsuiker (hyper) boven de 14-15 mmol/l met ketonen: dit is een medisch noodgeval. Stop tijdelijk met het gebruik van snelwerkende insuline als u niet kunt eten, maar blijft wel langwerkende (basale) insuline gebruiken. Drink water of suikervrije thee om uitdroging tegen te gaan. Bel direct uw arts of 112.

Bij een hoge bloedsuiker zonder ketonen (vaker bij type 2): blijf voldoende suikervrije vocht innemen. Overleg met uw arts over het aanpassen van uw medicatie.

Blijf regelmatig, elk uur, uw bloedsuiker en ketonen controleren. Drink kleine slokjes water of een elektrolytenoplossing om uitdroging te voorkomen.

Bel direct een arts of 112 bij: aanhoudend braken (langer dan 2-4 uur), de aanwezigheid van ketonen, ernstige uitdrogingsverschijnselen (droge mond, diepliggende ogen, verwardheid), aanhoudend hoge bloedsuiker die niet daalt, of als u twijfelt over de juiste handeling.

Zorg dat uw naasten op de hoogte zijn van dit actieplan en de locatie van uw noodmedicatie (glucagon) weten.

Veelgestelde vragen:

Ik heb diabetes type 1 en moet soms onverwachts overgeven. Is dit direct gevaarlijk en wat moet ik doen?

Ja, dit kan gevaarlijk zijn, vooral bij type 1 diabetes. Plotseling overgeven kan een teken zijn van diabetische ketoacidose (DKA), een ernstige complicatie waarbij het lichaam door gebrek aan insuline verzuring. Dit is een medisch noodgeval. Controleer direct uw bloedglucose en ketonen (via bloed of urine). Bij hoge glucose (>15 mmol/l) en ketonen, neem direct contact op met uw arts of ga naar de spoedeisende hulp. Probeer kleine slokjes water te drinken om uitdroging te voorkomen. Neem geen extra insuline zonder overleg met een professional, omdat overgeven ook door een te lage bloedsuiker kan komen. Houd uw noodcontact paraat.

Mijn moeder heeft type 2 diabetes en heeft vaak misselijkheid na het eten. Komt dit door de diabetes of haar medicatie?

Het kan door beide komen. Een veelvoorkomende oorzaak bij type 2 diabetes is gastroparese, waarbij de maag zich trager leegt door zenuwschade. Dit veroorzaakt misselijkheid, een vol gevoel en overgeven. Ook medicatie zoals metformine kan maag-darmklachten geven, vooral aan het begin van de behandeling. Het is belangrijk dat uw moeder dit met haar huisarts of diabetesverpleegkundige bespreekt. Zij kunnen beoordelen of het nodig is de medicatie aan te passen, de voeding te veranderen (kleinere, vetarme maaltijden) of verder onderzoek te doen naar de maagfunctie. Goede instelling van de bloedglucose kan gastroparese vaak verbeteren.

Kan een te hoge bloedsuiker op zichzelf overgeven veroorzaken, zonder dat er sprake is van ketoacidose?

Ja, dat kan. Een sterk verhoogde bloedglucose (hyperglykemie) kan direct leiden tot misselijkheid en overgeven. Dit komt omdat het lichaam probeert het teveel aan glucose via urine kwijt te raken, wat tot uitdroging kan leiden. Die uitdroging en de verstoring van de elektrolytenbalans veroorzaken vaak misselijkheid. Bovendien kan de hoge glucosewaarde de zenuwen die de maagbewegingen aansturen tijdelijk ontregelen, zelfs voordat er sprake is van blijvende schade (gastroparese). Het is een signaal van het lichaam dat de diabetes niet goed is ingesteld. Het vraagt om actie: controleer de glucose, drink voldoende en raadpleeg uw behandelaar om de oorzaak van de stijging te vinden en de instelling aan te passen.