Staat bigorexia in de DSM-5?

In de wereld van fitness en bodybuilding is de term bigorexia een bekend fenomeen. Ook wel spierdysmorfie of het Adonis-complex genoemd, verwijst het naar een obsessieve preoccupatie met het idee dat het eigen lichaam niet gespierd of groot genoeg is. Ondanks de ernstige psychologische lijdensdruk die deze aandoening met zich meebrengt, zoekt men tevergeefs naar de officiële diagnose "bigorexia" in het handboek der psychiatrie, de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5).

Dit betekent geenszins dat de aandoening niet wordt erkend. De symptomen vinden hun formele plaats binnen de diagnostische categorie dysmorfofobie (body dysmorphic disorder of BDD). De DSM-5 specificeert dat de preoccupatie bij BDD zich kan richten op elk deel van het lichaam, waarbij "onvoldoende spiermassa" expliciet als een veelvoorkomend voorbeeld wordt genoemd. Bigorexia is dus de inhouds-specifieke manifestatie van een bredere, reeds geclassificeerde stoornis.

Deze classificatie onder de paraplu van BDD is klinisch gezien van groot belang. Het benadrukt dat de kern van het probleem niet de daadwerkelijke lichaamsbouw is, maar een verstoorde perceptie en een daaruit voortvloeiende, invaliderende compulsieve gedragingen. Deze kunnen variëren van excessief trainen en rigide dieetregimes tot het gebruik van anabole steroïden en sociaal isolement, allemaal gedreven door een intense angst om klein of zwak te lijken.

De vraag of bigorexia in de DSM-5 staat, opent daarom een essentieel gesprek over de erkenning van mentale gezondheid binnen specifieke subculturen. Het antwoord legt de nuance bloot tussen alledaagse onzekerheid en een klinische stoornis, en bevestigt dat deze vorm van lichaamsdysmorfie serieus genomen wordt binnen het psychiatrisch kader, zij het onder een andere, meer overkoepelende naam.

Veelgestelde vragen:

Wordt bigorexia officieel erkend als een psychische aandoening in de DSM-5?

Nee, bigorexia staat niet als aparte diagnose in de DSM-5. De term 'bigorexia' is een informele benaming voor een aandoening die clinici meestal classificeren onder 'andere gespecificeerde voedings- of eetstoornis' of onder de spierdysmorfie variant van de lichaamsdysmorfestoornis (LDS). Bij LDS is er een obsessieve focus op een waargenomen gebrek in het uiterlijk. In het geval van bigorexia gaat dit specifiek om het idee niet gespierd genoeg te zijn.

Hoe kan bigorexia dan gediagnosticeerd worden als het niet in het handboek staat?

Een arts of psycholoog gebruikt de criteria voor lichaamsdysmorfestoornis. De diagnose wordt gesteld wanneer iemand een obsessie heeft met het idee dat het lichaam niet gespierd of krachtig genoeg is. Dit leidt tot herhaaldelijk gedrag zoals excessief trainen, controle in de spiegel, of strikt dieet. Deze preoccupatie veroorzaakt duidelijk lijden of beperkingen in het dagelijks functioneren.

Wat is het grootste verschil tussen bigorexia en een gezonde passie voor fitness?

Het belangrijkste onderscheid ligt in de psychische impact en het gedrag. Bij een gezonde passie houdt iemand plezier in training, kan flexibel zijn met schema's en voelt zich tevreden. Bij bigorexia is er een obsessieve angst en schaamte over het lichaam, ongeacht feitelijke spiermassa. Het leven wordt gedomineerd door rigide routines; training en dieet gaan voor alles, vaak ten koste van sociale contacten, werk of gezondheid. Het zelfbeeld is volledig afhankelijk van het uiterlijk.

Kunnen ook vrouwen bigorexia hebben?

Zeker. Hoewel het vaker wordt gerapporteerd bij mannen, komt deze vorm van lichaamsdysmorfie ook bij vrouwen voor. De focus kan bij vrouwen iets anders liggen, zoals een obsessie met het verkrijgen van een 'toned' of gespierd maar slank lichaam, en de angst om 'dun en zwak' te lijken. De onderliggende dynamiek van obsessie, compulsief gedrag en lijden is hetzelfde.

Waarom is er discussie over een aparte opname voor bigorexia in toekomstige edities van de DSM?

Er zijn argumenten voor en tegen. Voorstanders wijzen op de unieke kenmerken: de focus op spiermassa in plaats van dunheid, het specifieke gedrag (bijvoorbeeld gebruik van anabole steroïden) en het groeiend aantal gevallen. Een aparte vermelding zou bewustwording en onderzoek bevorderen. Tegenstanders vinden dat de bestaande criteria voor lichaamsdysmorfestoornis voldoende zijn en dat te veel specificatie het handboek onnodig complex maakt. De discussie gaat over of het een subtype of een geheel nieuwe diagnose moet worden.