Voor wie is EMDR niet geschikt?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een krachtige en wetenschappelijk onderbouwde therapie voor de verwerking van traumatische herinneringen. Het heeft zijn effectiviteit ruimschoots bewezen bij aandoeningen zoals posttraumatische stressstoornis (PTSS). Deze werkzaamheid betekent echter niet dat het een universele oplossing is voor elke cliënt of elke psychische klacht. Het is een gespecialiseerde interventie met specifieke werkingsmechanismen, en juist daarom zijn er duidelijke contra-indicaties.

De geschiktheid voor EMDR wordt altijd bepaald door een grondige diagnostische fase, uitgevoerd door een gekwalificeerde therapeut. Deze fase is cruciaal om te beoordelen of de voordelen opwegen tegen de potentiële risico's. Bepaalde onderliggende condities of omstandigheden kunnen het proces namelijk verstoren, de kans op hertraumatisering vergroten of ervoor zorgen dat de behandeling niet het gewenste resultaat oplevert. Het identificeren van deze factoren is een fundamenteel onderdeel van verantwoorde zorg.

In dit overzicht worden de belangrijkste groepen en situaties besproken waarbij EMDR niet als eerste behandelkeuze wordt aanbevolen, of waarbij uiterst voorzichtig en met aangepaste protocollen moet worden gewerkt. Het doel is niet om mensen uit te sluiten, maar om te waarborgen dat de therapie veilig en effectief wordt ingezet, en om realistische verwachtingen te scheppen over de reikwijdte van deze methode.

Bij welke medische en psychische aandoeningen wordt EMDR afgeraden?

EMDR is een veilige en effectieve therapie, maar er zijn specifieke medische en psychische condities waarbij voorzichtigheid geboden is of waarbij standaard EMDR-protocollen niet de eerste keuze zijn. Een grondige screening en diagnostiek door een gekwalificeerde behandelaar zijn essentieel.

Bij ernstige en onbehandelde psychiatrische aandoeningen wordt EMDR vaak tijdelijk afgeraden. Dit geldt voor een acute psychose of een manische episode bij een bipolaire stoornis. Tijdens deze episoden is het realiteitstoetsing verstoord en kan EMDR de symptomen verergeren. Eerst dient de patiënt gestabiliseerd te worden met medicatie en/of andere therapie.

Patiënten met bepaalde neurologische aandoeningen, zoals epilepsie die niet goed onder controle is, of met een recent hersenletsel, moeten zorgvuldig worden beoordeeld. De bilaterale stimulatie (bijvoorbeeld oogbewegingen) kan in zeldzame gevallen een neurologische reactie uitlokken. Samenwerking tussen de psychotherapeut en een neuroloog is hier cruciaal.

Bij dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) of andere complexe dissociatieve stoornissen is standaard EMDR riskant zonder aangepaste protocollen. Het kan leiden tot een overweldigende toename van dissociatieve symptomen, flashbacks of destabilisatie. Specialistische fasegerichte behandeling, vaak door een DIS-deskundige, gaat vooraf.

Een actieve verslaving aan drugs of alcohol vormt een belangrijke contra-indicatie. De emotionele belasting van de therapie kan een terugval uitlokken, en de patiënt heeft vaak onvoldoende copingvaardigheden om de verwerking aan te kunnen. Eerst moet de verslaving worden aangepakt en enige stabiliteit zijn bereikt.

Ten slotte wordt EMDR afgeraden bij personen met een acuut, hoog suïciderisico. De behandeling kan tijdelijk de emotionele spanning verhogen, wat het risico op zelfbeschadiging kan vergroten. Stabilisatie en veiligheid hebben altijd de hoogste prioriteit voordat aan traumabehandeling wordt begonnen.

Wanneer vormt de huidige levenssituatie een belemmering voor de behandeling?

EMDR vereist een zekere mate van emotionele stabiliteit en veerkracht om de intense gevoelens die tijdens de sessies kunnen vrijkomen te kunnen hanteren. Wanneer iemands huidige leven wordt gedomineerd door acute, onopgeloste crises, kan het verwerken van oud trauma te overweldigend worden.

Een directe belemmering is een actueel en ernstig onveilige situatie, zoals huiselijk geweld, acuut misbruik of levensbedreigende omstandigheden. De behandeling richt zich op herinneringen, maar als het gevaar in het heden voortduurt, is stabilisatie en veiligheid de eerste en enige prioriteit.

Ook bij een volledig ontregeld dagelijks leven door recent verlies, een ernstige medische diagnose, een verslavingscrisis of acute psychose is EMDR gecontra-indiceerd. De behandeling kan het bestaande evenwicht verder verstoren zonder dat de cliënt over voldoende hulpbronnen beschikt om dit op te vangen.

Een gebrek aan een steunend sociaal netwerk of een therapeutische alliantie kan eveneens een obstakel vormen. EMDR kan emotioneel isolerend werken als iemand tussen sessies door nergens op kan terugvallen voor troost, afleiding of praktische steun.

Tot slot vormt extreme dagelijkse overlevingsmodus en chronische overbelasting een belemmering. Wanneer alle energie gaat naar basiszaken als functioneren op werk of de zorg voor kinderen, ontbreekt de mentale ruimte om aan intensief traumawerk te beginnen. Eerst moet er meer stabiliteit en draagkracht worden opgebouwd.

Veelgestelde vragen:

Ik heb een dissociatieve identiteitsstoornis (DIS). Waarom wordt EMDR vaak afgeraden bij deze aandoening?

EMDR vereist een zekere stabiliteit in de persoonlijkheidsstructuur en het vermogen om stevig in het hier-en-nu te blijven tijdens de verwerking. Bij DIS kan het oproepen van traumatische herinneringen leiden tot sterke dissociatieve reacties, zoals het wisselen tussen identiteiten of het volledig verloren raken in het trauma. Dit maakt het moeilijk om de EMDR-protocollen veilig uit te voeren. De behandeling richt zich daarom meestal eerst op stabilisatie, het versterken van de communicatie tussen identiteiten en het creëren van veiligheid, voordat eventueel aan traumabehandeling wordt gedacht.

Mijn partner heeft een recent hartinfarct gehad. Zijn huisarts zegt dat EMDR nu niet kan. Waarom is dat?

EMDR kan, vooral in de beginfase, een intense lichamelijke stressreactie oproepen met een verhoogde hartslag en bloeddruk. Voor iemand waar het cardiovasculaire systeem recent zwaar is belast, zoals na een hartinfarct, kan dit een ongewenst extra risico vormen. Artsen adviseren daarom meestal om te wachten tot de lichamelijke conditie voldoende is hersteld en stabiel is. Een consult bij een cardioloog is dan vaak nodig voor toestemming.

Mijn dochter van 8 heeft autisme en een trauma. Is EMDR een optie voor haar?

Dit is niet eenduidig. EMDR kan bij kinderen met autisme goed werken, maar het vraagt een therapeut met specifieke expertise. De standaard werkwijze moet vaak worden aangepast. Sommige kinderen zijn bijvoorbeeld overgevoelig voor de bilaterale stimulatie (de oogbewegingen of tikjes) of hebben grote moeite met het verwoorden van gevoelens en herinneringen. De therapeut moet de wereld van het kind begrijpen en de behandeling daarop afstemmen. Een grondige voorbereiding en een goed vertrouwensband zijn absoluut noodzakelijk.

Ik gebruik al jaren sterke antipsychotica voor mijn psychosegevoeligheid. Kan ik dan EMDR doen voor een oud trauma?

Dit vraagt zeer zorgvuldige afweging door uw psychiater en EMDR-therapeut samen. EMDR kan, door het oproepen van sterke emoties en beelden, in zeldzame gevallen een psychotische episode uitlokken of verergeren. De medicatie die u gebruikt, is bedoeld om u hiertegen te beschermen. Besluit men tot behandeling, dan zal dit zeer geleidelijk en onder strikte monitoring gebeuren, vaak met een langere stabilisatiefase vooraf. De focus ligt altijd op het voorkomen van destabilisatie.