Waarom doet seks nog steeds pijn?

Voor veel mensen wordt seks geassocieerd met plezier, intimiteit en ontspanning. Toch is voor een aanzienlijke groep de realiteit anders: geslachtsgemeenschap gaat gepaard met pijn, ongemak of een diep gevoel van spanning. Deze ervaring, vaak omschreven als dyspareunie, is een wijdverbreid maar zwaar onderbelicht probleem dat zowel lichamelijke als psychologische wortels kan hebben.

Het is een misvatting dat pijn tijdens de seks een normaal onderdeel is, vooral voor vrouwen, of dat het 'er gewoon bij hoort'. Niets is minder waar. Aanhoudende pijn is een signaal van het lichaam dat er iets niet in orde is. Het kan een symptoom zijn van een onderliggende medische aandoening, een gevolg van fysiologische factoren, of ontstaan vanuit emotionele en relationele dynamieken.

De zoektocht naar antwoorden kan een eenzame en frustrerende weg zijn, temeer omdat schaamte en onwetendheid het gesprek hierover vaak in de weg staan. Dit artikel wil dat taboe doorbreken. We onderzoeken de veelvoorkomende oorzaken, van hormonale veranderingen en ontstekingen tot spiergerelateerde problemen zoals vaginisme, en belichten het cruciale verband tussen geest en lichaam. Want begrip is de eerste, essentiële stap naar een oplossing en naar een gezonder, pijnvrij seksleven.

Lichamelijke oorzaken opsporen en verhelpen

Pijn bij seks, of dyspareunie, heeft vaak een fysieke oorzaak die medisch kan worden vastgesteld en behandeld. Een eerste essentiële stap is een bezoek aan de huisarts, die eventueel doorverwijst naar een gynaecoloog of andere specialist.

Een veelvoorkomende oorzaak is vaginale droogte, vaak door hormonale veranderingen (zoals de overgang, borstvoeding of bepaalde medicatie). Dit kan effectief worden aangepakt met glijmiddel op water- of siliconenbasis of met lokale oestrogeentherapie (crème, tablet of ring).

Vaginisme is een andere belangrijke oorzaak: de onvrijwillige samentrekking van de bekkenbodemspieren, waardoor penetratie pijnlijk of onmogelijk wordt. Behandeling richt zich op het leren ontspannen van deze spieren onder begeleiding van een gespecialiseerde fysiotherapeut, soms met behulp van dilatatoren.

Ook infecties zoals een schimmelinfectie, bacteriële vaginose of een SOA veroorzaken vaak pijn en irritatie. Een juiste diagnose via een uitstrijkje is cruciaal voor de gerichte behandeling met antibiotica of antischimmelmiddelen.

Endometriose, een aandoening waarbij baarmoederslijmvlies buiten de baarmoeder groeit, is een ernstige maar vaak over het hoofd gezien oorzaak van diepe pijn bij penetratie. Diagnose vereist een laparoscopie en behandeling kan bestaan uit medicatie of een operatie.

Andere lichamelijke factoren zijn: littekenweefsel na een bevalling of operatie, ontstekingen van de blaas of urethra (interstitiële cystitis), en goedaardige gezwellen zoals vleesbomen of poliepen. Elke oorzaak vraagt om een specifieke, medische aanpak.

Een grondig onderzoek door een arts is daarom onmisbaar. Het uitsluiten of behandelen van deze lichamelijke oorzaken is vaak de basis voor verdere stappen naar pijnvrije seks.

Praktische stappen voor meer comfort tijdens het vrijen

Pijn tijdens seks is een signaal van je lichaam dat er iets niet goed gaat. Het negeren en 'doorzetten' maakt het vaak erger. Deze praktische stappen kunnen helpen om meer comfort en plezier te vinden.

Creëer een ontspannen sfeer zonder druk op penetratie. Focus eerst op aanraking, massage en wederzijds genot. Dit bevordert de opwinding, wat essentieel is voor natuurlijke smering en spierontspanning.

Gebruik altijd een glijmiddel op water- of siliconenbasis. Zelfs bij voldoende opwinding kan extra glijmiddel wrijving aanzienlijk verminderen. Breng het royaal aan en voeg meer toe indien nodig.

Experimenteer met posities waar jij de controle hebt over de diepte en het tempo, zoals bovenop liggen of zij-aan-zij. Posities waarbij je benen erg wijd zijn, kunnen spanning verhogen; houd ze meer gebogen.

Communiceer duidelijk en concreet met je partner tijdens het vrijen. Geef aan wat wel en niet prettig voelt, bijvoorbeeld: "Langzamer graag" of "Deze druk is fijn." Richt je op wat goed voelt.

Zorg voor voldoende voorspel. Hoe langer en intenser de opwinding, hoe beter het lichaam voorbereid is op penetratie. Haast dit proces niet.

Als de pijn aanhoudt, stop dan. Ga samen over op ander intimiteit zoals elkaar bevredigen met de hand of mond. Dit houdt de verbondenheid en het plezier intact.

Overweeg om zelf te oefenen met een speciaal ontworpen vaginale dilator set. Dit kan helpen om geleidelijk aan het gevoel van penetratie te wennen in een volledig stressvrije omgeving.

Blijft pijn een terugkerend probleem, dan zijn deze stappen alleen mogelijk niet voldoende. Raadpleeg dan een huisarts of gespecialiseerde gynaecoloog om onderliggende oorzaken uit te sluiten of te behandelen.

Veelgestelde vragen:

Ik gebruik altijd glijmiddel, maar het helpt niet. Wat kan ik nog meer proberen?

Glijmiddel is een goede eerste stap, maar als de pijn aanhoudt, ligt de oorzaak vaak dieper. Pijn bij penetratie kan bijvoorbeeld komen door onbewuste spanning in de bekkenbodemspieren. Dit wordt soms vaginisme genoemd. Je spieren verkrampen dan zonder dat je het doorhebt, wat penetratie moeilijk of pijnlijk maakt. Een bekkenfysiotherapeut kan je leren deze spieren bewust te ontspannen. Ook is het goed om na te gaan of je voldoende opgewonden bent voordat je tot penetratie overgaat. Opwinding zorgt niet alleen voor natuurlijk vocht, maar ook voor een positieverandering van de baarmoeder. Als dit alles niet helpt, is een bezoek aan de huisarts verstandig om medische oorzaken uit te sluiten.

Kan de pijn komen door mijn anticonceptie?

Ja, dat is mogelijk. Hormonale anticonceptie, zoals de pil, de hormoonspiraal of de prikpil, kan de oorzaak zijn. Deze middelen kunnen ervoor zorgen dat het slijmvlies in de vagina dunner en droger wordt. Dit staat bekend als atrofie. Hierdoor kan seks een schrijnend of branderig gevoel geven. Het is een klacht die vaker voorkomt bij vrouwen die deze middelen langdurig gebruiken. Overleg met je huisarts of gynaecoloog is aan te raden. Zij kunnen met je kijken naar andere vormen van anticonceptie of een behandeling om het slijmvlies te herstellen.

Ik voel een stekende pijn diep van binnen. Wat zou dat kunnen zijn?

Een stekende, diepe pijn duidt vaak op een andere oorzaak dan pijn bij de ingang. Dit kan te maken hebben met de positie van je baarmoeder. Sommige vrouwen hebben een baarmoeder die naar achteren kantelt (retroverterte baarmoeder). Bij bepaalde standen kan diep penetratie dan tegen de baarmoedermond stoten, wat een scherpe pijn geeft. Andere mogelijke oorzaken zijn endometriose of een ontsteking in het bekkengebied. Bij endometriose zit weefsel dat op baarmoederslijmvlies lijkt buiten de baarmoeder, wat tijdens seks voor veel pijn kan zorgen. Een bezoek aan de gynaecoloog is nodig voor een goede diagnose.