Waarom is EMDR niet effectief bij mij?

Je hebt de stap genomen om een traumatische herinnering of een hardnekkige angst aan te pakken met EMDR, een therapie met een solide wetenschappelijke reputatie. Toch merk je, na enkele sessies, dat de verwachte verlichting uitblijft. De beelden blijven even levendig, de lading even intens. Deze ervaring kan ontmoedigend en verwarrend zijn, en roept de prangende vraag op: waarom werkt dit bij mij niet?

Het is essentieel om te begrijpen dat de effectiviteit van EMDR afhankelijk is van een complex samenspel van factoren. De methode is geen magisch protocol dat bij iedereen identiek verloopt, maar een gestructureerde therapievorm die moet worden afgestemd op de individuele cliënt en diens specifieke geschiedenis. Het uitblijven van resultaat is zelden een kwestie van 'falen' van de cliënt, maar vaak een signaal dat er onderliggende elementen zijn die eerst aandacht vragen.

Een veelvoorkomende reden is dat de kern van het huidige lijden niet is gelokaliseerd in één duidelijk herinnerd incident, maar is ontstaan uit een langdurige, vroege jeugdervaring zoals emotionele verwaarlozing of een onveilige gehechtheid. In zulke gevallen ligt de oorsprong vaak verspreid over vele herinneringen, een zogenaamd 'preverbaal trauma', waardoor het moeilijker is een specifiek doel voor de behandeling te kiezen. De therapie moet dan eerst een fundament van veiligheid en stabilisatie opbouwen.

Daarnaast kunnen bepaalde coping-mechanismen, die ooit essentieel waren om te overleven, nu de behandeling blokkeren. Een sterke neiging tot dissociëren (het 'wegklikken' van emoties), een diepgewortelde overtuiging dat je het niet verdient om te helen, of een overweldigende angst voor de emotie zelf, kunnen het verwerkingsproces stilleggen. Deze mechanismen vragen om erkenning en vaak een aangepaste, voorzichtige benadering door de therapeut.

Ten slotte speelt ook de therapeutische relatie en technische uitvoering een cruciale rol. EMDR is meer dan alleen het volgen van een vinger of een lichtje. Het vereist een nauwkeurige voorbereiding, een zorgvuldige dosering van intensiteit en het vaardig kunnen omgaan met emotionele 'blokkades' tijdens een sessie. Een mismatch in vertrouwen of expertise kan het proces belemmeren. Het niet-effectief zijn is dus meestal een aanwijzing om, samen met je behandelaar, op zoek te gaan naar wat er wél nodig is voor jouw persoonlijke weg naar herstel.

Veelgestelde vragen:

Ik heb 8 EMDR-sessies gehad voor mijn angstklachten, maar merk weinig verbetering. Kan dat klaar zijn?

Ja, dat is mogelijk. EMDR is een bewezen behandeling, maar geen garantie voor succes bij iedereen. Er zijn verschillende redenen waarom het bij u mogelijk niet het gewenste effect heeft. Ten eerste is de kern van de behandeling het verwerken van specifieke, herinnerde gebeurtenissen. Soms zijn angstklachten minder gebonden aan een duidelijk beeld uit het verleden, maar meer aan algemene zorgen over de toekomst. Dan kan een andere therapievorm, zoals cognitieve gedragstherapie, beter passen. Ook kan het zijn dat er onderliggende, nog niet besproken gebeurtenissen zijn die meer aandacht vragen. Daarnaast spelen factoren zoals de therapeutische relatie en de uitgevoerde procedure een rol. Het is goed dit met uw behandelaar te bespreken. Samen kunt u de behandeling evalueren en kijken of voortzetten, aanpassen of overstappen naar een andere methode een betere keuze is.

Mijn therapeut zegt dat ik tijdens EMDR te veel nadenk en niet goed naar de lichtjes of piepjes kan luisteren. Blokkeer ik mezelf?

Het is een bekend verschijnsel dat mensen tijdens EMDR de neiging hebben om over de procedure of hun reacties na te denken. Dit betekent niet dat u zichzelf bewust blokkeert. Het kan een natuurlijke verdediging zijn of een gewoonte om emoties te controleren met het verstand. Dit 'cognitief blijven' kan het verwerkingsproces soms vertragen. Een goede behandelaar zal dit met u herkennen en de procedure hierop aanpassen. Mogelijk wordt de sets stimuli (zoals de oogbewegingen) korter gemaakt, of wordt er vaker tussendoor met u gesproken over wat er opkomt. Soms helpt het om de focus te verleggen naar de lichamelijke sensaties die bij de herinnering horen, in plaats van alleen de gedachten. Geef dit duidelijk aan bij uw therapeut, zodat jullie kunnen zoeken naar een manier die beter bij uw proces past.

Na EMDR voel ik me juist slechter en meer gespannen. Is dat normaal en moet ik doorgaan?

Het is niet ongebruikelijk dat men zich na een EMDR-sessie tijdelijk vermoeider, emotioneler of gespannener voelt. Het werk aan beladen herinneringen vraagt veel van het zenuwstelsel. Deze reactie duurt meestal niet langer dan een paar dagen. Het is echter belangrijk om onderscheid te maken tussen dit tijdelijke effect en een aanhoudende verslechtering. Als de spanning na meerdere dagen niet afneemt of zelfs toeneemt, is dat een signaal om met uw behandelaar te bespreken. Mogelijk gaat het tempo te snel, is de gekozen herinnering te zwaar, of zijn er onvoldoende hulpbronnen (een veilige plek in gedachten) aangeleerd om na de sessie tot rust te komen. Doorgaan zonder dit te evalueren is niet verstandig. Een therapeut kan het behandelplan bijstellen, bijvoorbeeld door eerst meer te werken aan stabilisatie, voordat verder wordt gegaan met verwerking.