Waarom werkt EMDR niet bij iedereen?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) heeft zich de afgelopen decennia bewezen als een zeer effectieve behandeling voor posttraumatische stressstoornis (PTSS) en andere traumagerelateerde klachten. Het is een gestandaardiseerde methode die bij een groot deel van de cliënten tot aanzienlijke vermindering van lijden leidt. Desalniettemin is het cruciale realiteit dat deze therapie niet voor elke persoon dezelfde, positieve uitkomst biedt.

De werking van EMDR berust op een complex samenspel van neurobiologische en psychologische processen, waarbij het werkgeheugen wordt belast tijdens het ophalen van herinneringen. Dit maakt dat de herinnering haar levendigheid en emotionele lading verliest. Factoren die dit proces kunnen belemmeren, zijn divers en vaak onderling verbonden. Het gaat niet om een falen van de cliënt of de methode op zich, maar om individuele verschillen in beleving, geschiedenis en neurofysiologie.

Een diepgaand begrip van deze belemmerende factoren is essentieel, zowel voor therapeuten als voor cliënten. Het stelt behandelaren in staat om de therapie beter af te stemmen op het individu of om tijdig een andere evidence-based interventie te overwegen. Voor cliënten kan het inzicht helpen om teleurstelling of zelfverwijt te voorkomen, wanneer het verwachte resultaat uitblijft. De vraag waarom EMDR soms niet aanslaat is dan ook niet slechts academisch, maar heeft directe praktische en klinische implicaties.

Veelgestelde vragen:

Ik heb 8 EMDR-sessies gehad voor een verkeersongeluk, maar de angst in de auto is niet minder. Mijn therapeut zegt dat het bij mij niet werkt. Hoe kan dat?

Dat kan verschillende, onderling samenhangende redenen hebben. EMDR richt zich primair op het verwerken van specifieke, herinnerde beelden en de daaraan gekoppelde emoties. Soms is de huidige angst niet meer alleen verbonden aan die ene herinnering, maar is het een gegeneraliseerde angst geworden die gevoed wordt door vermijdingsgedrag. Je bent bijvoorbeeld vooral bang geworden voor het gevoel van angst zelf tijdens het rijden. In dat geval is EMDR op het oorspronkelijke beeld mogelijk niet voldoende. Een andere mogelijkheid is dat er onderliggende, onverwerkte herinneringen zijn die de angst in stand houden, zoals eerdere momenten van onveiligheid. Soms is aanvullende behandeling nodig, zoals exposure-therapie, om het vermijden van autorijden stap voor stap aan te pakken. Het is goed om dit met je therapeut te bespreken en te kijken naar een mogelijk gecombineerde aanpak.

Mijn partner heeft complexe trauma's uit de jeugd. Waarom zou EMDR daar mogelijk niet de eerste keuze zijn?

Bij complexe trauma's zijn er vaak vele jarenlange, herhalende ervaringen van onveiligheid, verwaarlozing of misbruik. Hier is niet één duidelijk beeld, maar een web van herinneringen, gevoelens en overtuigingen over zichzelf ontstaan. EMDR op een losse herinnering kan dan onvoldoende zijn omdat de problematiek dieper geworteld is. Eerst moet er vaak gewerkt worden aan stabilisatie: het leren reguleren van heftige emoties, het opbouwen van veiligheid in het hier en nu en het versterken van hulpbronnen. Zonder deze basis kan het oproepen van traumatische herinneringen voor een te grote overweldiging zorgen. Therapievormen die meer gericht zijn op fasegerichte behandeling, zoals schematherapie of een traumagerichte variant van CGT, worden dan vaak eerder ingezet. Later kan EMDR soms alsnog een rol spelen bij het verwerken van specifieke kernherinneringen.

Kan het dat de werking van EMDR tegenvalt omdat iemand te veel in zijn hoofd zit tijdens de sessie?

Ja, dat is een bekend aandachtspunt. EMDR werkt het best wanneer iemand zich kan toelaten om de emotie en de lichamelijke sensaties van de herinnering te voelen, terwijl de aandacht ook deels bij de afleidende stimulus (de bilaterale stimulatie) is. Als iemand de herinnering vooral analytisch benadert – constant nadenkt over wat er had moeten gebeuren of de gebeurtenis rationeel probeert te verklaren – dan blijft de toegang tot de emotionele lading vaak geblokkeerd. Het is alsof je naar een film kijkt in plaats van erin mee te gaan. Een goede therapeut zal dit merken en proberen te helpen de focus te verleggen naar het lichaam en het gevoel, bijvoorbeeld door vragen te stellen als "Wat voel je nu in je lijf?" in plaats van "Wat denk je nu?". Soms is dit een patroon dat eerst doorbroken moet worden.