Wat doet een EMDR therapeut?

Wanneer overweldigende of traumatische ervaringen niet goed worden verwerkt, kunnen ze zich vastzetten in het geheugen met alle verstrekkende gevolgen van dien. Angsten, herbelevingen, negatieve zelfovertuigingen en emotionele spanning worden dan vaak direct aan de herinnering gekoppeld. Een EMDR-therapeut is een speciaal opgeleide professional die cliënten begeleidt bij het alsnog verwerken van deze vastgelopen herinneringen, met als doel de emotionele lading ervan te neutraliseren.

De kern van het werk ligt in het gestructureerd toepassen van de Eye Movement Desensitization and Reprocessing-methode. De therapeut helpt allereerst de doelgerichte herinnering of trigger nauwkeurig te identificeren, inclusief de bijbehorende beelden, gedachten en lichaamsensaties. Vervolgens leidt de therapeut de cliënt tijdens het ophalen van deze herinnering af met bilaterale stimulatie. Dit is vaak het volgen van de vingers van de therapeut met de ogen, maar kan ook via auditieve signalen of tactiele stimulatie (zo afwisselende tikjes op de handen).

Deze afleiding lijkt het natuurlijk verwerkingssysteem van de hersenen te activeren. Tussen sets bilaterale stimulatie door vraagt de therapeut steeds: "Wat komt er nu bij je op?" Dit proces gaat door tot de herinnering haar scherpe randjes verliest en er spontaan nieuwe, meer adaptieve inzichten of gedachten ontstaan. De therapeut faciliteert dit, zonder de inhoud te sturen, en zorgt voor stabilisatie zowel tijdens als na de sessie.

Het werk van een EMDR-therapeut reikt dus verder dan alleen het toepassen van een techniek. Het vereist een grondige voorbereiding, het creëren van een veilige therapeutische relatie, het nauwkeurig monitoren van de emotionele toestand van de cliënt en het begeleiden naar een betekenisvolle afronding. Het uiteindelijke doel is dat de cliënt de gebeurtenis kan plaatsen in het levensverhaal zonder dat deze nog een directe, verlammende invloed uitoefent op het heden.

De voorbereiding: intake en het opstellen van een behandelplan

De eerste fase bij een EMDR-therapeut is cruciaal en bestaat uit een grondige voorbereiding. Deze fase begint met een uitgebreid intakegesprek. De therapeut stelt veel vragen om een volledig beeld te krijgen van de klachten, de levensgeschiedenis en de huidige situatie van de cliënt. Het doel is om te begrijpen welk traumatische of belastende ervaring aan de huidige problemen ten grondslag ligt.

Tijdens de intake wordt ook gekeken of EMDR de meest geschikte behandelmethode is. De therapeut beoordeelt de stabiliteit en veerkracht van de cliënt, aangezien het verwerken van heftige herinneringen emotioneel belastend kan zijn. Soms wordt eerst gewerkt aan copingvaardigheden om met spanning om te gaan voordat de eigenlijke EMDR-sessies starten.

Op basis van de intake stelt de therapeut samen met de cliënt een concreet behandelplan op. Hierin wordt het specifieke doel van de therapie vastgelegd, bijvoorbeeld het verminderen van de lading van een bepaalde herinnering. De therapeut legt nauwkeurig uit hoe EMDR werkt, wat er tijdens een sessie kan gebeuren en beantwoordt alle vragen.

Een essentieel onderdeel van de voorbereiding is het identificeren van de target: de meest beladen beeld-, gedachte- of herinneringsfragmenten die tijdens de sessie worden aangesproken. Ook worden hulpbronnen en een veilige plek in gedachten vastgelegd, waar de cliënt naartoe kan gaan als de emoties te intens worden. Deze zorgvuldige opbouw creëert een veilig kader voor de effectieve verwerking die volgt.

De uitvoering: het begeleiden van sessies en verwerken van herinneringen

Een EMDR-therapeut structureert elke sessie zorgvuldig om een veilige en effectieve verwerking te faciliteren. De uitvoering begint met het selecteren van een specifieke, belastende herinnering samen met de cliënt. De therapeut vraagt naar de levendigste beelden, de meest negatieve gedachte over het zelf in die situatie, en de bijbehorende emoties en lichamelijke sensaties.

Vervolgens activeert de therapeut het verwerkingssysteem van de hersenen door middel van bilaterale stimulatie. Meestal gebeurt dit door het volgen van de vingers van de therapeut met de ogen, maar ook auditieve signalen (via een koptelefoon) of tactiele stimuli (tikjes op de handen) worden ingezet. Tijdens deze sets van stimulatie volgt de therapeut het interne proces van de cliënt nauwlettend.

Na elke set wordt de cliënt even uitgenodigd om ‘rustig te ademen’ en vervolgens te vertellen wat er opkomt. Dit kunnen nieuwe inzichten, gevoelens, beelden of lichamelijke sensaties zijn. De therapeut geeft minimale sturing met instructies als: “Let daarop” of “Ga daarmee door”, zodat het natuurlijke verwerkingsproces de ruimte krijgt. De therapeut monitort continu de distress van de cliënt.

Het doel is dat de herinnering haar emotionele lading verliest en spontaan wordt geassocieerd met meer adaptieve informatie. Vaak verbleekt het beeld, worden emoties minder intens en ontstaan er nieuwe, helpende gedachten. De therapeut test dit door aan het einde van de verwerking opnieuw naar de oorspronkelijke negatieve gedachte te vragen en de intensiteit te meten.

Tenslotte sluit de therapeut elke sessie zorgvuldig af, zelfs als de verwerking niet volledig is voltooid. Dit omvat een stabilisatiefase, waarbij eventuele restspanning wordt gereduceerd, en psycho-educatie over mogelijke nawerking tussen sessies. De therapeut zorgt ervoor dat de cliënt het kantoor in een gestabiliseerde staat verlaat.

Veelgestelde vragen:

Hoe weet ik of mijn klachten geschikt zijn voor EMDR?

EMDR is een bewezen behandeling voor klachten die voortkomen uit een ingrijpende gebeurtenis. Dit hoeft niet altijd één grote gebeurtenis te zijn; ook herhaaldelijke nare ervaringen kunnen behandeld worden. Veel voorkomende klachten zijn herbelevingen (zoals nachtmerries of flashbacks), vermijding van zaken die aan de gebeurtenis doen denken, negatieve gedachten over jezelf en een constant gevoel van alertheid of spanning. De therapeut zal altijd eerst een uitgebreide intake doen om jouw situatie en geschiedenis in kaart te brengen. Samen bepalen jullie of EMDR de meest passende aanpak is. Soms kan het nodig zijn om eerst te werken aan stabilisatie voordat met de verwerking wordt begonnen.

Wat gebeurt er precies tijdens een EMDR-sessie?

Tijdens een sessie vraagt de therapeut je om aan de vervelende herinnering te denken, inclusief de bijbehorende beelden, gedachten en gevoelens. Vervolgens krijg je een afleidende stimulus, meestal de hand van de therapeut die je heen en weer volgt met je ogen. Soms wordt er gebruikgemaakt van geluiden via een koptelefoon of tikjes op je handen. Dit werk je samen door tot de herinnering haar kracht verliest. De therapeut onderbreekt het proces regelmatig om te vragen wat er in je opkomt. Het doel is niet om de gebeurtenis te vergeten, maar om de lading ervan zo te verminderen dat je er niet meer door wordt gehinderd in het dagelijks leven.

Kan EMDR ook negatieve effecten hebben?

Na een sessie kunnen de emoties tijdelijk sterker zijn. Sommige mensen ervaren levendige dromen, voelen zich moe of hebben meer moeite om de gedachten aan de gebeurtenis los te laten. Dit is vaak een normaal onderdeel van het verwerkingsproces. Een goede EMDR-therapeut bereidt je hierop voor en plant sessies zo dat je voldoende tijd hebt om te herstellen. Hij of zij zal ook met je bespreken hoe je hiermee om kunt gaan. De therapeut houdt gedurende het hele proces nauwlettend in de gaten hoe je reageert en past de behandeling daarop aan. Open communicatie hierover is erg belangrijk.