Wat is de Wet Wajong?

In de Nederlandse sociale zekerheid bestaat een vangnet voor jongeren die al vroeg in hun leven worden geconfronteerd met een blijvende beperking. Dit vangnet is de Wet werk en arbeidsondersteuning jonggehandicapten, beter bekend als de Wajong. Deze wet is ontworpen voor mensen die vóór of op hun 27e verjaardag arbeidsongeschikt zijn geworden, met als gevolg dat zij duurzaam geen of onvoldoende inkomen uit werk kunnen verwerven.

De Wajong is meer dan alleen een inkomensvoorziening. Het is een arbeidsondersteunende wet die als hoofddoel heeft om jonggehandicapten te helpen bij het vinden en behouden van passend werk. De uitvoering ligt in handen van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV), dat voor elke individuele situatie bekijkt welke ondersteuning en welk recht op inkomen van toepassing is.

De huidige Wajong, vaak aangeduid als de Wajong 2015, kent een belangrijk onderscheid. Er wordt gekeken naar wat iemand wél kan. Jongeren die duurzaam en volledig arbeidsongeschikt zijn, komen in aanmerking voor een volledige uitkering. Voor hen die wel arbeidsvermogen hebben, maar begeleiding nodig hebben om aan het werk te komen, biedt de wet vooral ondersteuning op maat, zoals jobcoaching, loonkostensubsidie of re-integratietrajecten.

Wie komt in aanmerking voor een Wajong-uitkering en hoe vraag je het aan?

U komt mogelijk in aanmerking voor een Wajong-uitkering als u aan alle volgende voorwaarden voldoet.

U bent op het moment dat uw arbeidsongeschiktheid begon jonger dan 18 jaar. Of u was tussen de 18 en 30 jaar oud toen u arbeidsongeschikt werd, maar u heeft in die periode wel een studie of opleiding afgerond.

U bent duurzaam arbeidsongeschikt. Dit betekent dat uw ziekte of handicap blijvend is, en dat u voor minder dan het wettelijk minimumloon kunt werken. Het UWV beoordeelt dit.

U woont in Nederland, bent een Nederlandse nationaliteit of heeft een geldige verblijfsvergunning.

U heeft onvoldoende eigen inkomen of vermogen om van te leven.

Het aanvraagproces verloopt digitaal via de website van het UWV. U start met het aanmelden met uw DigiD. Vervollogens vult u het online aanvraagformulier volledig in.

U heeft belangrijke documenten nodig, zoals een geldig identiteitsbewijs, gegevens over uw opleidingen en medische informatie. Denk aan rapporten, verklaringen van artsen of specialisten die uw beperking aantonen.

Na uw aanvraag beoordeelt het UWV of u voldoet aan alle voorwaarden. Het UWV kan u ook uitnodigen voor een gesprek of een medische keuring. Zodra een beslissing is genomen, ontvangt u een brief van het UWV.

Het is verstandig uw aanvraag tijdig te doen, bij voorkeur voordat uw studie eindigt of uw inkomen stopt. Een uitkering wordt namelijk niet terugbetaald tot de datum van aanvraag.

Hoe wordt het arbeidsvermogen beoordeeld en wat zijn de gevolgen voor de uitkering?

Het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) beoordeelt uw arbeidsvermogen. Deze beoordeling is cruciaal voor de hoogte van uw Wajong-uitkering. Het doel is vast te stellen welk percentage van het wettelijk minimumloon u kunt verdienen, rekening houdend met uw beperkingen.

De arts en arbeidsdeskundige van het UWV onderzoeken wat u nog wél kunt. Zij kijken niet naar één specifieke baan, maar naar uw mogelijkheden op de algemene arbeidsmarkt. Hierbij wordt geanalyseerd welke werkzaamheden u lichamelijk, psychisch en verstandelijk aankunt. Ook worden uw opleiding en werkervaring meegewogen.

Op basis hiervan wordt uw arbeidsvermogen uitgedrukt in een percentage. Dit percentage geeft aan welk deel van het wettelijk minimumloon (WML) u zou kunnen verdienen. Er zijn vier categorieën:

1. Volledig en duurzaam arbeidsongeschikt (0% arbeidsvermogen): U kunt helemaal niet werken. U ontvangt 75% van het wettelijk minimumloon.

2. Duurzaam geen mogelijkheid tot verdienen (minder dan 20% arbeidsvermogen): U kunt wel iets, maar structureel minder dan 20% van het WML verdienen. U ontvangt ook 75% van het WML.

3. Gedeeltelijk arbeidsvermogen (tussen 20% en 80%): U kunt een substantieel deel verdienen. Uw uitkering is een aanvulling tot 75% van het WML. De formule is: 75% van het WML, min het bedrag dat u met uw arbeidsvermogen zou kunnen verdienen.

4. Meer dan 80% arbeidsvermogen: U wordt geacht voldoende te kunnen verdienen om in uw levensonderhoud te voorzien. U komt niet in aanmerking voor een Wajong-uitkering.

Het UWV houdt periodiek herbeoordelingen om te kijken of uw situatie is veranderd. Als uw arbeidsvermogen toeneemt, kan uw uitkering worden aangepast of beëindigd. Werkt u daadwerkelijk? Dan wordt uw inkomen in mindering gebracht op de uitkering volgens dezelfde systematiek.

Veelgestelde vragen:

Ik heb een arbeidsbeperking en kan daardoor niet volledig werken. Kom ik in aanmerking voor een Wajong-uitkering?

Of u recht heeft op een Wajong-uitkering hangt af van uw leeftijd en de datum waarop uw arbeidsbeperking is ontstaan. De regeling is namelijk gewijzigd in 2015. Voor mensen die vóór hun 18e verjaardag al een ziekte of handicap hadden, geldt de oude Wajong (ook wel Wajong 2010 genoemd). Bent u op of na uw 18e, maar vóór uw 30e verjaardag arbeidsongeschikt geraakt? Dan valt u onder de nieuwe Wajong (Wajong 2015). Deze nieuwe Wajong is strenger: u krijgt alleen een uitkering als u duurzaam en volledig geen arbeid kunt verrichten. Het UWV beoordeelt altijd of er mogelijkheden zijn voor aangepast werk of begeleid werken. Het is verstandig om direct contact op te nemen met het UWV voor een persoonlijke beoordeling van uw situatie.

Wat is het verschil tussen de oude Wajong (2010) en de nieuwe Wajong (2015)?

Het belangrijkste verschil zit in het recht op uitkering. In de oude Wajong (voor wie vóór 18-jarige leeftijd al beperkt was) kreeg men een uitkering bij gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid. Het inkomen werd dan aangevuld tot het wettelijk minimumloon. De nieuwe Wajong, ingevoerd in 2015, is alleen bedoeld voor jonggehandicapten die duurzaam en volledig geen arbeid kunnen verrichten. Kunt u wel iets werken, bijvoorbeeld met begeleiding? Dan komt u niet in aanmerking voor een Wajong-uitkering, maar kunt u wel ondersteuning krijgen bij het vinden van werk via andere regelingen. Ook de hoogte van de uitkering kan verschillen tussen de twee regelingen.

Hoe hoog is de Wajong-uitkering?

De hoogte van uw Wajong-uitkering is niet voor iedereen gelijk. Het hangt af van uw situatie, zoals of u alleenstaand bent of samenwoont, en onder welke regeling u valt (Wajong 2010 of 2015). De uitkering is gekoppeld aan het netto minimumloon. Voor een alleenstaande in de Wajong 2010 bedraagt de uitkering ongeveer 75% van dit minimumloon. Voor iemand in de Wajong 2015 is dit ongeveer 70%. Als u nog thuis woont bij uw ouders, kan de uitkering lager zijn. Het UWV berekent de exacte hoogte. Op hun website staan de actuele bedragen.

Ik krijg een Wajong-uitkering, maar wil graag een paar uur per week werken. Mag dat en wat gebeurt er dan met mijn uitkering?

Ja, werken wordt vaak aangemoedigd. Wat er met uw uitkering gebeurt, is afhankelijk van onder welke Wajong-regeling u valt. Valt u onder de Wajong 2010? Dan mag u een bepaald bedrag per maand bijverdienen (de zogenaamde vrijlatingsregeling). Verdient u meer, dan wordt uw uitkering verminderd. Valt u onder de strengere Wajong 2015? Dan heeft u de uitkering alleen gekregen omdat werd vastgesteld dat u duurzaam volledig geen arbeid kunt verrichten. Begint u toch met werken, dan moet u dit direct melden bij het UWV. Zij beoordelen dan opnieuw of u nog recht heeft op de uitkering. Het is altijd verstandig om vooraf met het UWV of een deskundige te overleggen over de gevolgen.

Welke andere ondersteuning kan ik krijgen via de Wajong behalve een geldelijke uitkering?

De Wajong biedt meer dan alleen inkomensondersteuning. Een belangrijk onderdeel is de ondersteuning naar werk. U kunt bijvoorbeeld in aanmerking komen voor loonkostensubsidie voor een werkgever, waardoor het voor hen aantrekkelijker wordt om u in dienst te nemen. Ook zijn er mogelijkheden voor jobcoaching, waarbij een coach u op de werkvloer helpt. Daarnaast kan het UWV hulpmiddelen vergoeden die u nodig heeft voor uw werk of opleiding, zoals een aangepaste computer of speciale werkplek. Voor mensen in de nieuwe Wajong (2015) die kunnen werken, staat de ondersteuning bij het vinden van werk centraal, vaak via het Participatiewet-traject.