Wat is sensorische overgevoeligheid?

Voor de meeste mensen is de wereld een voorspelbare stroom van zintuiglijke indrukken: het geroezemoes in een café, het labeltje in een shirt, de geur van koffie of het flikkeren van tl-licht. Deze prikkels worden onbewust gefilterd en verwerkt, zodat we ons kunnen concentreren op wat belangrijk is. Voor mensen met sensorische overgevoeligheid werkt dit filter echter anders.

Sensorische overgevoeligheid, ook wel sensorische informatieverwerkingsproblematiek genoemd, betekent dat het zenuwstelsel bepaalde prikkels uit de omgeving intenser, langer of chaotischer waarneemt dan gemiddeld. Het is geen aanstellerij of een gebrek aan wilskracht, maar een fundamenteel andere manier van waarnemen. Een geluid dat voor anderen achtergrondlawaai is, kan aanvoelen als een boormachine op de trommelvliezen. Een zachte aanraking kan voelen als schuurpapier.

Deze overgevoeligheid kan betrekking hebben op één zintuig, zoals het gehoor (auditieve overgevoeligheid) of de aanraking (tactiele overgevoeligheid), maar ook op meerdere zintuigen tegelijk. Het is een ervaring die diepgaande invloed heeft op het dagelijks functioneren, van sociale situaties tot werk of school. De constante stroom van overweldigende informatie vraagt een enorme hoeveelheid energie om te verwerken, wat vaak leidt tot vermoeidheid, stress en overprikkeling.

In essentie gaat sensorische overgevoeligheid over een mismatch tussen de prikkelaanbod uit de omgeving en de verwerkingscapaciteit van het individu. Het begrijpen van deze ervaring is de eerste stap naar het creëren van een omgeving waarin niet de persoon, maar de prikkels aangepast worden. Deze inleiding vormt het startpunt voor een verdere verkenning van de kenmerken, oorzaken en praktische strategieën.

Veelgestelde vragen:

Mijn kind raakt overstuur van harde geluiden en kleren met labels. Kan dit sensorische overgevoeligheid zijn?

Ja, dat is een mogelijkheid. Sensorische overgevoeligheid betekent dat het zenuwstelsel bepaalde prikkels zoals geluid, aanraking, licht of geur te intens waarneemt. Dit komt voor bij bijvoorbeeld hoogsensitieve personen (HSP) en staat ook bekend als een kenmerk van autisme. Het brein filtert de informatie minder goed, waardoor alledaagse sensaties overweldigend kunnen aanvoelen. Een label in een shirt kan daardoor voelen als schuurpapier, en een normaal gesprek kan klinken als geschreeuw. Het is verstandig om dit met een huisarts of kinderarts te bespreken. Zij kunnen eventueel doorverwijzen naar een ergotherapeut gespecialiseerd in sensorische informatieverwerking voor verdere observatie en praktische adviezen.

Wat is het verschil tussen sensorische overgevoeligheid bij autisme en bij HSP?

De ervaring van overgevoeligheid kan bij beide groepen erg op elkaar lijken. Het belangrijkste onderscheid ligt vaak in de oorzaak en de bredere context. Bij autisme maakt sensorische overgevoeligheid deel uit van de diagnostische criteria en is het verbonden met andere kenmerken, zoals moeite met sociale interactie en rigide denkpatronen. De overgevoeligheid kan zeer specifiek zijn, bijvoorbeeld alleen voor bepaalde geluiden. Bij Hoogsensitieve Personen (HSP) is de gevoeligheid een algemeen temperament; het zenuwstelsel verwerkt alle informatie diepgaander. HSP'ers zijn vaak ook sterk empathisch en merken subtiele nuances in hun omgeving op. Een arts of psycholoog kan een grondige evaluatie doen om de achterliggende redenen te begrijpen.

Zijn er concrete tips om thuis om te gaan met overgevoeligheid voor geluid?

Zeker. Een eerste stap is het creëren van een rustige plek in huis, een kamer zonder harde geluiden waar men even tot zichzelf kan komen. Oordoppen met een muziekfilter kunnen helpen. Deze dempen omgevingslawaai maar laten gesprekken door. Bij onverwachte harde geluiden, zoals een voorbijrazende auto, kan het helpen om de ademhaling te focussen. Richt de aandacht op een langzame uitademing. Daarnaast is overleg met huisgenoten waardevol. Spreek af dat harde apparaten, zoals een stofzuiger, niet gebruikt worden op momenten dat de overgevoelige persoon thuis is. Kleine aanpassingen in de omgeving maken vaak al een groot verschil voor het welzijn.