Wat kan met QEEG worden vastgesteld?

De kwantitatieve elektro-encefalografie (QEEG) is een geavanceerde meetmethode die de elektrische activiteit van de hersenen, het EEG, omzet in een gedetailleerd en objectief digitaal profiel. In tegenstelling tot een standaard EEG, dat voornamelijk visueel wordt geïnterpreteerd, analyseert een QEEG de hersengolven met behulp van complexe statistische vergelijkingen met een normatieve database. Dit maakt het mogelijk om de kleinste afwijkingen in hersenfuncties te detecteren die met het blote oog niet waarneembaar zijn.

Met deze techniek kan de neurofysiologische basis van een breed scala aan klachten in kaart worden gebracht. Het QEEG geeft inzicht in patronen van onder- of overactiviteit, instabiliteit en communicatieproblemen tussen verschillende hersengebieden. Het is daarmee een waardevol instrument om te begrijpen wat er op het niveau van hersenactiviteit gebeurt bij psychische, neurologische en cognitieve stoornissen.

Concreet kan een QEEG-analyse helpen bij het objectiveren en differentiëren van condities zoals aandachtstekortstoornissen (ADHD), autismespectrumstoornissen (ASS), angst- en depressieve klachten, en niet-aangeboren hersenletsel. Het geeft ook cruciale informatie over cognitieve processen zoals concentratie, werkgeheugen en verwerkingssnelheid. Daarmee vormt het vaak de wetenschappelijke basis voor een gepersonaliseerd neurofeedback-behandeltraject, waarbij de afwijkende hersengolfpatronen getraind worden naar een gezonder evenwicht.

Identificatie van afwijkingen in hersenactiviteit bij aandachtsstoornissen (ADHD/ADD)

QEEG biedt een objectieve, kwantitatieve analyse van het hersengolfpatroon bij individuen met vermoedens van ADHD of ADD. Het stelt vast waar en in welke mate de hersenactiviteit afwijkt van een genormeerde database van leeftijdsgenoten zonder klachten.

Een kenmerkend QEEG-profiel bij ADHD is vaak een toename van langzame hersengolven (theta-golven) in de frontale en centrale hersengebieden. Deze gebieden zijn cruciaal voor executieve functies zoals aandacht, planning en impulscontrole. Tegelijkertijd kan er een verminderde productie zijn van snellere bèta-golven, geassocieerd met actieve concentratie en mentale inspanning.

Deze disbalans, vaak aangeduid als een verhoogde theta/bèta-ratio, is een veelvoorkomende bevinding. Het reflecteert een onderactief toestandsnetwerk, wat zich klinisch kan uiten in dagdromen, moeite met volgehouden aandacht en snel afgeleid zijn.

QEEG kan echter ook belangrijke subtypen onderscheiden. Niet alle patiënten vertonen hetzelfde patroon. Naast de klassieke theta/bèta-ratio kunnen afwijkingen worden gevonden in excessieve langzame golven (alfa) of in een overmatige productie van snelle bèta-golven, wat mogelijk wijst op een vorm gekenmerkt door innerlijke onrust en impulsiviteit.

Deze objectieve data zijn waardevol voor het differentiëren van overlapende symptomen. Aandachtsproblemen kunnen ook voortkomen uit angst, trauma of slaapstoornissen, elk met een distinctief QEEG-patroon. QEEG helpt zo bij het verfijnen van de diagnostiek en kan, in combinatie met klinische beoordeling, bijdragen aan een meer gepersonaliseerde behandelstrategie, zoals neurofeedback.

Het opsporen van patronen die wijzen op een depressie of angststoornis

Een QEEG biedt een objectieve, functionele blik op de hersenactiviteit die ten grondslag kan liggen aan depressie en angststoornissen. Het gaat hierbij niet om het stellen van een klinische diagnose op zich, maar om het identificeren van kwantificeerbare afwijkingen in het elektrische patroon van de hersenen die sterk geassocieerd zijn met deze aandoeningen.

Bij een depressie vertoont het QEEG vaak specifieke deviaties. Een veelvoorkomend patroon is een verhoogde alfa-power in de linker frontale kwab, gecombineerd met een verminderde activiteit in de linker frontale cortex ten opzichte van de rechterkant. Deze asymmetrie correleert met de verminderde benadering-motivatie en anhedonie die kenmerkend zijn voor depressie. Daarnaast kan er excessieve trage activiteit (theta-golven) worden gezien in de prefrontale cortex, wat wijst op cognitieve vertraging en concentratieproblemen.

Bij angststoornissen ligt de focus vaak op overactivatie en disregulatie. Het QEEG kan een overmatige productie van bèta-golven (hoge frequentie) aantonen, met name in de rechter frontale kwab en in gebieden zoals de amygdala. Deze hyperarousal reflecteert het constante staat van waakzaamheid, piekeren en fysiologische spanning. Ook kan er sprake zijn van een verstoord patroon in de connectiviteit tussen verschillende hersennetwerken, wat duidt op een gebrekkige communicatie tussen gebieden die emotie en rationele controle reguleren.

Een cruciaal onderscheid dat QEEG kan maken, is tussen verschillende subtypes. Zo kan een "angstige depressie" een ander hersensignatuur vertonen dan een "apathische depressie". Deze differentiatie is van groot belang voor het personaliseren van de behandeling. De gevonden patronen kunnen helpen bij het kiezen van de meest geschikte interventie, zoals neurofeedback, medicatie of transcraniële magnetische stimulatie (TMS), en dienen als een biomarker om het behandelverloop objectief te monitoren.

Veelgestelde vragen:

Is een QEEG geschikt om ADHD vast te stellen bij mijn kind?

Een QEEG kan waardevolle informatie geven bij het onderzoek naar ADHD. Het meet de hersenactiviteit en vergelijkt deze met een database van leeftijdsgenoten zonder klachten. Bij veel mensen met ADHD zien we vaak een specifiek patroon: verhoogde langzame theta-golven (vooral voorin het hoofd) en verminderde snelle bèta-golven. Dit kan duiden op een onderactief toestandsnetwerk, wat moeite met concentratie en impulscontrole kan verklaren. Het is echter geen op zichzelf staande diagnose. Een arts stelt de diagnose ADHD altijd op basis van een combinatie van uitgebreide gesprekken, vragenlijsten, gedragsobservaties en dergelijke testresultaten. Het QEEG helpt vooral om de hersengegevens objectief in kaart te brengen en andere mogelijke oorzaken uit te sluiten.

Kan een QEEG aantonen of ik een burn-out heb of dat het iets anders is, zoals een depressie?

Ja, een QEEG kan hierbij een nuttig onderscheidend hulpmiddel zijn. Bij een burn-out zien we vaak een heel ander patroon in de hersenactiviteit dan bij een klassieke depressie. Mensen met burn-outklachten tonen regelmatig extreme vermoeidheid in het brein, zoals een sterke toename van langzame delta- en theta-golven, alsof het brein in een soort 'slaapstand' staat. Bij een depressie zijn de patronen vaak complexer en gevarieerder; soms is er juist meer activiteit in bepaalde gebieden, zoals de rechter frontale kwab, wat samenhangt met negatieve emoties. Door deze objectieve meting kan een QEEG bijdragen aan het maken van een scherper onderscheid en daarmee aan een behandelplan dat beter aansluit bij de onderliggende hersenfunctie.

Worden epilepsie of een aanleg voor een beroerte ook opgespoord met een QEEG?

Voor epilepsie is een QEEG een belangrijk instrument. Het kan epileptiforme activiteit registreren - scherpe golven of piekgolven - die wijzen op een verhoogde aanleg voor aanvallen, zelfs tussen de aanvallen in. Het helpt bij het bepalen van het type epilepsie en de lokalisatie van de bron in de hersenen. Dit is van direct belang voor de behandeling. Voor een beroerte (CVA) is de rol anders. Een standaard QEEG is niet de eerste keuze voor acute diagnostiek; een CT- of MRI-scan is daarvoor geschikter. Maar een QEEG kan wel heel goed de functionele gevolgen van een beroerte in kaart brengen. Het laat zien welke hersengebieden minder actief zijn of verstoord communiceren, wat waardevol kan zijn voor het opstellen van een revalidatietraject na het acute stadium.