Wat kunnen bijwerkingen zijn van EMDR?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een bewezen effectieve therapie voor de verwerking van traumatische herinneringen. Het doel is om de lading van deze herinneringen te verminderen, zodat ze als minder bedreigend en levendig worden ervaren. Hoewel EMDR voor veel mensen tot aanzienlijke verbetering leidt, is het geen neutraal of passief proces. Het actief ophalen van moeilijke herinneringen, gecombineerd met de bilaterale stimulatie, kan ook tijdelijke bijwerkingen met zich meebrengen.

Deze bijwerkingen zijn vaak een teken dat het verwerkingsproces in gang is gezet. Ze kunnen direct tijdens of na een sessie optreden, maar soms ook in de uren of dagen erna. Het is essentieel om je hiervan bewust te zijn, zodat je ze kunt herkennen en niet onnodig ongerust wordt. Het bespreken van eventuele reacties met je therapeut is cruciaal voor een veilig en effectief therapietraject.

De aard en intensiteit van de bijwerkingen verschillen per persoon en zijn afhankelijk van de behandelde stof. Over het algemeen zijn ze van voorbijgaande aard. Ze variëren van emotionele reacties, zoals toegenomen verdriet, angst of irritatie, tot lichamelijke sensaties zoals vermoeidheid, hoofdpijn of spanning. Ook kunnen er tijdelijk meer levendige dromen of nieuwe herinneringen opkomen. In zeldzame gevallen kan een zogenaamde 'overdreven adequate' verwerking plaatsvinden, waarbij de emotionele lading te snel of te volledig verdwijnt voordat adaptieve leerprocessen hebben kunnen plaatsvinden.

Direct merkbare reacties tijdens en vlak na een sessie

Tijdens en direct na een EMDR-sessie kunnen verschillende intense, maar meestal kortdurende, reacties optreden. Deze zijn een normaal onderdeel van het verwerkingsproces.

Veel mensen ervaren sterke emotionele reacties. Dit kan zich uiten in hevig huilen, boosheid, intense angst of een plotselinge opwelling van verdriet. Soms komt de herinnering met meer detail of levendigheid terug.

Ook lichamelijke sensaties zijn gebruikelijk. Patiënten melden vaak vermoeidheid, spanning in het lichaam, hoofdpijn, misselijkheid of trillen. Soms zijn er specifieke sensaties die verband houden met de traumaherinnering, zoals pijn op een bepaalde plek.

De cognitieve stroom kan veranderen. Gedachten en beelden kunnen snel wisselen, er kunnen nieuwe inzichten ontstaan of juist verwarring optreden. Sommigen ervaren een "leeg" gevoel direct na de sessie, anderen voelen zich juist opgelucht.

De verwerking houdt vaak niet abrupt op na de sessie. Het is mogelijk dat de effecten nog even nawerken. U kunt zich de rest van de dag emotioneel kwetsbaarder, moe of prikkelbaar voelen. Soms dringen zich nog beelden of gedachten op.

Het is cruciaal om hierop voorbereid te zijn en na de sessie geen zware verplichtingen in te plannen. Geef uzelf de ruimte om tot rust te komen. Deze directe reacties verdwijnen meestal binnen enkele uren, maar kunnen in zeldzame gevallen een dag aanhouden.

Langere termijn effecten en hoe daarmee om te gaan

De meeste langere termijn effecten van EMDR zijn positief: een afname van klachten, meer rust en een beter functioneren. Een klein deel van de mensen kan echter ook langduriger of andersoortige effecten ervaren waar aandacht voor nodig is.

Een mogelijk langetermijneffect is het 'opnieuw openen' van oude herinneringen. Verwerking kan soms tijdelijk gevoelens van verdriet, boosheid of eenzaamheid uit het verleden naar de voorgrond brengen. Dit is vaak een teken dat er nog niet-verwerkte emoties zijn die nu alsnog een plek kunnen krijgen.

Sommige mensen merken dat hun perspectief op zichzelf of relaties verandert. Oude overtuigingen ("Ik ben waardeloos") verdwijnen, wat ruimte maakt voor een nieuwe identiteit. Deze zoektocht naar 'wie ik nu ben zonder de trauma's' kan onwennig zijn en begeleiding vragen.

Zeldzame, maar ernstigere langetermijneffecten zijn aanhoudende desoriëntatie, ernstige emotionele labiliteit of het ontstaan van nieuwe, onverwachte angsten. Dit kan wijzen op complexe trauma's of een onvolledig verwerkingsproces.

Om goed met deze effecten om te gaan is nazorg cruciaal. Bespreek alle aanhoudende of nieuwe gevoelens altijd met je behandelaar. Zij kunnen het behandelplan bijstellen, extra sessies inplannen of stabiliserende technieken aanleren.

Zelfzorg is een fundament voor langdurig herstel. Wees geduldig met jezelf en erken dat verandering tijd kost. Houd een regelmatig ritme aan voor slaap, voeding en beweging. Schrijf ervaringen op in een dagboek om patronen te herkennen.

Betrek je sociale omgeving door uit te leggen dat je een intensief traject hebt doorlopen. Vraag om begrip en praktische steun. Overweeg aansluitend een ondersteunende therapievorm, zoals een vaktherapie of een stabiliserende groep, om de verwerking verder te integreren.

Blijf alert op je eigen grenzen en wees niet terughoudend om opnieuw professionele hulp te zoeken als klachten terugkeren of veranderen. Langetermijneffecten zijn vaak een signaal van het brein dat er nog werk te doen is.

Veelgestelde vragen:

Ik overweeg EMDR, maar maak me zorgen over de heftigheid van de behandeling. Wat voor bijwerkingen kan ik tijdens of direct na een sessie verwachten?

Het is verstandig om hier van tevoren over na te denken. Tijdens en vlak na een EMDR-sessie komen verschillende reacties voor. Veel mensen ervaren tijdens het oproepen van de herinnering in combinatie met de afleidende stimulus (meestal oogbewegingen of geluiden) een tijdelijke toename van onrust, emotionele spanning of lichamelijk ongemak. Dit kan zich uiten als hartkloppingen, transpireren of misselijkheid. Direct na de sessie voelen sommigen zich moe, emotioneel leeg of juist opgewonden. Het is ook mogelijk dat de behandelde herinnering of daaraan gerelateerde beelden en gedachten de eerste uren of dag nog levendiger en verwarrender aanvoelen. Deze effecten zijn meestal van korte duur. Het is aan te raden om de dag van de behandeling geen zware verplichtingen in te plannen en jezelf rust te gunnen.

Kunnen de bijwerkingen van EMDR ook langere tijd aanhouden? Ik hoor wel eens over dromen of nieuwe herinneringen.

Ja, dat is mogelijk. Hoewel de intensieve reacties vaak snel zakken, kunnen sommige effecten langer duren. Een veelgenoemde ervaring is dat de verwerking nog enkele dagen doorwerkt. Dit kan zich uiten in levendigere dromen, een toename van dromen überhaupt, of het opkomen van andere herinneringen die met het behandelde thema te maken hebben. Soms voelen mensen zich een paar dagen wat labieler, prikkelbaarder of somberder terwijl de geest de gebeurtenis opnieuw ordent. Dit wordt vaak gezien als een onderdeel van het natuurlijke verwerkingsproces dat door EMDR in gang is gezet. Het is wel belangrijk om deze veranderingen met je behandelaar te bespreken, zodat deze het verloop kan volgen en de behandeling kan aanpassen als dat nodig is.

Mijn vriendin kreeg na EMDR last van hoofdpijn. Is dat een bekend verschijnsel en wat kan ze daaraan doen?

Hoofdpijn is een bekend en relatief vaak voorkomend verschijnsel na een EMDR-sessie. Dit kan verschillende oorzaken hebben. De mentale inspanning en concentratie tijdens de sessie kunnen spierspanning veroorzaken, wat leidt tot spanningshoofdpijn. Ook kunnen de oogbewegingen voor sommige mensen belastend zijn. Meestal is deze hoofdpijn van voorbijgaande aard en verdwijnt deze na rust. Het kan helpen om na de sessie even te ontspannen, water te drinken en een wandeling in de buitenlucht te maken. Als de hoofdpijn regelmatig en hevig optreedt, is het goed om dit met de therapeut te bespreken. Soms kan dan worden gekozen voor een andere vorm van afleidende stimulus, bijvoorbeeld auditieve signalen (piepjes via een koptelefoon) in plaats van oogbewegingen, wat voor sommigen beter vol te houden is.