Wat moet ik doen als EMDR fout gaat?

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een krachtige en effectieve therapie voor de verwerking van traumatische herinneringen. Voor de meeste mensen leidt het tot aanzienlijke verlichting. Het proces is echter intens en kan soms onverwachte reacties oproepen. Het is belangrijk om te weten dat het niet ongewoon is om periodes van tegenwind, hevige emoties of een gevoel van vastlopen te ervaren tijdens of na een sessie. Dit betekent niet per se dat de therapie 'fout' gaat, maar wel dat er aandacht nodig is voor hoe het proces verloopt.

Wanneer je het gevoel hebt dat EMDR overweldigend wordt, dat klachten juist verergeren, of dat je na meerdere sessies geen vooruitgang meer boekt, is het cruciaal om dit niet als een persoonlijk falen te zien. Deze reacties kunnen signalen zijn dat het verwerkingsproces te snel gaat, dat er onderliggende problematiek is die eerst aandacht vraagt, of dat de gebruikte methode niet optimaal aansluit bij jouw specifieke situatie. Het negeren van deze signalen kan leiden tot onnodig lijden en het ondermijnen van het vertrouwen in de therapie.

Dit artikel biedt een concrete handreiking voor de stappen die je kunt nemen als EMDR niet het gewenste effect lijkt te hebben. We bespreken hoe je dit het beste met je therapeut kunt communiceren, welke aanpassingen in de behandeling mogelijk zijn, en wanneer het verstandig kan zijn om een second opinion te overwegen. Het doel is om je te empoweren, zodat je samen met je behandelaar de regie kunt houden over je eigen herstelproces en de therapie weer effectief en veilig kan laten verlopen.

Hoe herken je onverwachte reacties tijdens of na een EMDR-sessie?

Onverwachte reacties zijn niet per se een teken dat EMDR "fout" gaat, maar wel dat het verwerkingsproces intens is en aandacht vraagt. Het is cruciaal om deze signalen bij jezelf te herkennen.

Tijdens de sessie kunnen reacties optreden die sterker zijn dan verwacht. Dit uit zich vaak in een heftige lichamelijke respons: hevig trillen, misselijkheid, een overweldigend gevoel van paniek of dissociatie (het gevoel buiten je lichaam te treden of de wereld als 'onwerkelijk' te ervaren). Ook plotselinge, intense woede of verdriet dat moeilijk te reguleren is, is een belangrijk signaal.

Na de sessie zet het verwerkingsproces door. Wees alert op aanhoudende of verergerende symptomen. Dit omvat: langdurige emotionele uitputting die dagen aanhoudt, levendige en verontrustende dromen, of het opkomen van nieuwe, onverwachte herinneringen die verwarrend aanvoelen. Let ook op sterke vermijding: de neiging om alles wat met de sessie te maken had volledig uit de weg te gaan.

Fysieke klachten zijn een veelvoorkomende reactie. Hoofdpijn, spierpijn (vooral in de kaak of schouders), duizeligheid of een verergering van bestaande pijn kunnen wijzen op een te hoge belasting van het zenuwstelsel.

Een van de subtielere signalen is een verandering in je dagelijks functioneren. Merk je dat je prikkelbaarder bent in sociale contacten, concentratieproblemen hebt of juist emotioneel afgevlakt bent? Dit kan een gevolg zijn van de verwerking. Het belangrijkste is dat je deze veranderingen niet negeert, maar serieus neemt als feedback van je lichaam en geest.

Stappen om direct te nemen en wanneer je professionele hulp moet zoeken

Directe stappen na een moeilijke EMDR-sessie:

Blijf niet alleen. Zoek contact met een vertrouwd persoon die op de hoogte is van je therapie. Zeg duidelijk dat de sessie zwaar was en dat je steun nodig hebt.

Gebruik direct een grondingstechniek. Focus op je zintuigen: noem vijf dingen die je ziet, vier die je voelt, drie die je hoort, twee die je ruikt en één die je proeft. Houd een stevige, koude of warme ondergrond vast.

Schrijf kort op wat er gebeurt zonder in details te gaan. Noteer alleen feiten: "Ik voel me overweldigd", "Mijn gedachten zijn heel snel". Dit helpt om afstand te creëren.

Vermijd verdovende middelen zoals alcohol of drugs. Ze verstoren de verwerking en kunnen de klachten verergeren.

Plan de rest van de dag rustig. Vermijd extra stress en geef jezelf toestemming om niets te moeten. Lichte, kalmerende activiteiten zoals wandelen in de natuur zijn aan te raden.

Wanneer moet je direct professionele hulp inschakelen?

Neem onmiddellijk contact op met je behandelaar, de praktijkondersteuner of de crisisdienst bij aanhoudende, hevige klachten. Dit is cruciaal bij suïcidale gedachten, ernstige dissociatie waarbij je niet meer weet waar of wie je bent, of het volledig verliezen van contact met de realiteit.

Schakel ook professionele hulp in als je nieuwe, verontrustende symptomen ontwikkelt die niet weggaan, zoals ernstige slapeloosheid, paniekaanvallen, of extreme prikkelbaarheid die langer dan een week aanhoudt.

Contacteer je therapeut bij een sterke terughoudendheid of angst om terug te keren naar de therapie. Dit is een belangrijk signaal om samen te bespreken.

Hoe het gesprek met je therapeut aan te gaan:

Bereid het gesprek voor. Wees zo specifiek mogelijk over wat er na de sessie gebeurde. Beschrijf je gevoelens, lichamelijke reacties en gedachten.

Vraag om een evaluatie van het behandelprotocol. Bespreek of het tempo aangepast moet worden, of er meer tijd nodig is voor stabilisatie en gronding, of dat de gebruikte methode mogelijk niet goed aansluit.

Een goede therapeut zal je zorgen serieus nemen, zonder oordeel. Samen kun je het behandelplan bijstellen, de frequentie aanpassen of extra technieken inzetten om je veiligheid te vergroten.

Veelgestelde vragen:

Ik heb na een EMDR-sessie juist meer last gekregen van de herinnering en voel me onrustiger. Is dit normaal en wat kan ik doen?

Het is niet ongewoon dat je je tijdelijk slechter voelt na een EMDR-sessie. Het werk aan een moeilijke herinnering kan het geheugen tijdelijk meer naar de voorgrond brengen. Dit wordt vaak een "nakijksessie" of "afterburn" genoemd. Het is een teken dat het verwerkingsproces actief is, maar nog niet is afgerond. Wat je kunt doen: noteer eventuele nieuwe gedachten of beelden die opkomen, zonder er te lang in te blijven hangen. Probeer jezelf af te leiden met een kalmerende activiteit. Neem vooral rust. Belangrijk is om dit direct bij je therapeut te melden voor de volgende sessie. Hij of zij kan de procedure aanpassen, bijvoorbeeld door meer tijd te nemen voor de afronding of door met een minder beladen herinnering te starten. Het is een signaal om het tempo aan te passen.

Mijn therapeut lijkt het protocol strikt te volgen, maar ik voel me niet gehoord. Gaat er nu iets mis en mag ik hier iets over zeggen?

Ja, dit is een belangrijk punt om aan te kaarten. Een goede EMDR-behandeling is een samenwerking. Het protocol is een leidraad, maar de therapeut moet altijd jouw reacties en grenzen volgen. Als je het gevoel hebt dat er te snel wordt gegaan, dat je emoties worden overspoeld of dat je niet genoeg steun ervaart, is het nodig dit te bespreken. Je kunt zeggen: "Ik waardeer uw werk, maar ik merk dat ik moeite heb met het tempo. Kunnen we pauzes nemen of een veiligere herinnering eerst behandelen?" Een therapeut hoort hierop in te spelen. Als je klachten niet serieus worden genomen, kan dat het vertrouwen en het resultaat van de behandeling schaden. Je mag altijd om uitleg vragen over elke stap.

Ik heb al meerdere EMDR-sessies gehad voor dezelfde herinnering, maar de lading wordt niet minder. Blokkeer ik het proces zelf?

Nee, het is niet correct om te zeggen dat je zelf blokkeert. Soms komt een herinnering niet goed in beweging door technische aspecten. Mogelijke redenen zijn: de gekozen herinnering is te complex en heeft eerst een meer gefaseerde aanpak nodig, de negatieve gedachte is niet goed gevonden, of er zijn onderliggende angsten die het proces tegenhouden. Een ervaren therapeut zal dit onderzoeken. Hij kan bijvoorbeeld een ander type bilaterale stimulatie proberen (zoals geluiden of tikjes), de doelgedachte herformuleren, of eerst werken aan hulpbronnen om je veiliger te voelen. Soms is extra voorbereiding nodig. Bespreek je zorgen openlijk; samen kunnen jullie de aanpak wijzigen.