Wat valt onder discriminatie op de werkvloer?

Discriminatie op het werk is een hardnekkig probleem dat verder reikt dan de voor de hand liggende vormen van ongelijke behandeling. Het omvat elke situatie waarin een werknemer of sollicitant minder gunstig wordt behandeld op basis van persoonlijke kenmerken die niets met functioneren te maken hebben. In Nederland is dit strikt verboden en vastgelegd in de Algemene wet gelijke behandeling (Awgb).

De wet noemt specifiek een aantal beschermde gronden. Naast de meer bekende, zoals afkomst, geslacht of handicap, vallen hier ook kenmerken onder als leeftijd, seksuele gerichtheid, godsdienst, burgerlijke staat en politieke overtuiging. Discriminatie kan zowel direct als indirect zijn. Directe discriminatie is duidelijk herkenbaar: iemand niet aannemen vanwege een hoofddoek, of een vrouw een lagere functie aanbieden dan een even gekwalificeerde man.

Indirecte discriminatie is vaak subtieler. Hierbij lijkt een regel neutraal, maar treft hij in de praktijk onevenredig een bepaalde groep. Denk aan een vereiste voor een bepaalde lichaamslengte die veel vaker vrouwen uitsluit, of het altijd verplicht stellen van avondwerk dat moeilijk te combineren is voor mensen met zorgtaken. Ook victimisatie, het onder druk zetten of straffen van iemand die een klacht indient, is een vorm van discriminatie.

Het gedrag hoeft niet altijd van een leidinggevende te komen; ook discriminatie door collega's, zoals het structureel buitensluiten, pesten of beledigen op grond van een beschermd kenmerk, valt hieronder. Het creëren van een vijandige werkomgeving maakt integraal onderdeel uit van het begrip. Het is cruciaal om te beseffen dat de impact en de ervaring van het slachtoffer centraal staan bij het beoordelen of er sprake is van grensoverschrijdend gedrag.

Veelgestelde vragen:

Mijn baas maakt vaak negatieve opmerkingen over mijn leeftijd en zegt dat ik "niet meer van deze tijd" ben. Is dit discriminatie?

Ja, dat is discriminatie op grond van leeftijd. De Wet gelijke behandeling op grond van leeftijd (WGBL) beschermt werknemers tegen onderscheid vanwege hun leeftijd. Opmerkingen die neerkomen op het kleineren of stereotyperen van een persoon vanwege zijn of haar leeftijd, kunnen een vorm van direct onderscheid zijn. Het maakt hierbij niet uit of de opmerkingen als "grappig" bedoeld zijn. Dergelijk gedrag kan een vijandige werkomgeving creëren. Het is verstandig om dit gedrag te documenteren: noteer data, de exacte opmerkingen en eventuele getuigen. U kunt dit eerst intern met uw leidinggevende of de vertrouwenspersoon bespreken. Als dat geen oplossing biedt, kunt u een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens.

Tijdens een sollicitatiegesprek werd mij gevraagd of ik zwanger wilde worden. Mag dat?

Nee, dat is absoluut niet toegestaan en valt onder discriminatie op grond van geslacht en/of zwangerschap. Werkgevers mogen tijdens een sollicitatieprocedure geen vragen stellen over privé-omstandigheden die kunnen leiden tot discriminatie, zoals vragen over kinderwens, gezinssituatie, gezondheid of afkomst. Deze vraag is een directe overtreding van de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB). U bent niet verplicht om hierop te antwoorden. Als u de baan niet krijgt, kan het lastig zijn om te bewijzen dat deze vraag de reden was. Het is echter wel een sterke aanwijzing. U kunt dit melden bij de werkgever zelf of een klacht indienen bij het College voor de Rechten van de Mens. Het stellen van zulke vragen is verboden, ongeacht de intentie van de werkgever.