Wat zijn de drie mogelijke diagnoses van ADHD?

De term ADHD staat vaak synoniem voor druk en ongeconcentreerd gedrag. Toch is de werkelijkheid complexer en genuanceerder. De officiële diagnostische criteria, zoals vastgelegd in handboeken zoals de DSM-5, onderscheiden niet één uniform beeld, maar drie verschillende presentatievormen. Deze indeling is cruciaal, omdat het verklaart waarom twee mensen met dezelfde stoornis zich totaal anders kunnen uiten en dus ook andere ondersteuning nodig kunnen hebben.

Deze driedeling is gebaseerd op het patroon van twee kerngroepen van symptomen: aandachtstekort enerzijds en hyperactiviteit-impulsiviteit anderzijds. Afhankelijk van welke symptoomgroep op de voorgrond staat, wordt een specifiek type vastgesteld. Het begrijpen van deze verschillen is een eerste, essentiële stap naar erkenning van de diversiteit binnen ADHD en naar een behandeling die écht aansluit bij de individuele uitdagingen en kwaliteiten.

Veelgestelde vragen:

Wat wordt precies bedoeld met het 'overwegend onoplettende beeld' van ADHD?

Het overwegend onoplettende beeld, vroeger vaak ADD genoemd, kenmerkt zich vooral door problemen met de aandacht en concentratie. Mensen met deze diagnose hebben moeite om details in de gaten te houden, maken achteloos fouten en lijken vaak niet te luisteren. Taken en activiteiten worden moeilijk afgemaakt, organiseren is een uitdaging en ze zijn snel afgeleid door externe prikkels of eigen gedachten. Druk of impulsief gedrag staat hierbij niet op de voorgrond. Dit kan ertoe leiden dat het op school of werk niet goed gaat, terwijl het in de omgeving niet altijd direct als ADHD wordt herkend.

Hoe uit het 'overwegend hyperactief-impulsieve beeld' zich bij een volwassene?

Bij volwassenen is de pure hyperactief-impulsieve vorm zeldzamer. De uitingen zijn vaak subtieler dan bij kinderen. Hyperactiviteit kan zich tonen als een constant gevoel van innerlijke onrust, moeite hebben met ontspannen, friemelen of snel geïrriteerd zijn. Impulsiviteit uit zich in ondoordachte beslissingen nemen (bijvoorbeeld in uitgaven of relaties), anderen vaak in de rede vallen, moeite hebben op de beurt te wachten en een gevoel van 'doen voor denken'. Deze problemen kunnen leiden tot conflicten in sociale relaties en risicovol gedrag.

Is het gecombineerde beeld gewoon een ergere vorm van ADHD?

Nee, het gecombineerde beeld is niet per definitie 'erger'. Het is de diagnose wanneer iemand voldoende symptomen vertoont uit beide domeinen: zowel onoplettendheid als hyperactiviteit-impulsiviteit. Deze symptomen komen gelijktijdig en frequent voor. Het wordt soms als de meest herkenbare vorm gezien, omdat de hyperactiviteit en impulsiviteit vaak opvallen. De impact op het dagelijks leven kan groot zijn, maar de ernst wordt bepaald door de mate van hinder, niet enkel door het type diagnose. Iemand met een overwegend onoplettend beeld kan evenveel last ervaren als iemand met het gecombineerde beeld.

Kunnen deze diagnoses in de loop van een leven veranderen?

Ja, dat is mogelijk. Vooral bij kinderen is de presentatie van symptomen niet altijd stabiel. Een jong kind krijgt vaak eerst de diagnose 'gecombineerd beeld' omdat hyperactiviteit dan duidelijk zichtbaar is. Naarmate het kind ouder wordt, kan de hyperactiviteit afnemen en meer internaliseren tot innerlijke onrust, terwijl de aandachtsproblemen blijven bestaan. De diagnose kan dan verschuiven naar het 'overwegend onoplettende beeld'. Een volledige verandering van het ene naar het andere uiterste komt weinig voor, maar aanpassing van de classificatie bij evaluatie komt regelmatig voor.

Waarom is het onderscheid tussen deze drie beelden nuttig voor de behandeling?

Het onderscheid is nuttig omdat het richting kan geven aan de aanpak. Bij het overwegend onoplettende beeld ligt de focus vaak op strategieën voor planning, organisatie en het verbeteren van de concentratie. Bij het hyperactief-impulsieve beeld kan er meer aandacht zijn voor het reguleren van prikkels, het aanleren van remmingen en het omgaan met frustratie. Het gecombineerde beeld vraagt meestal een mix van beide benaderingen. Medicatie kan voor alle vormen een optie zijn, maar de niet-medicamenteuze ondersteuning wordt met dit onderscheid beter afgestemd op de meest voorkomende problemen.