Wat zijn de nadelen van EMDR-therapie?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een van de meest gevestigde en effectieve methoden voor de behandeling van trauma en posttraumatische stressstoornis (PTSS). De werkzaamheid is wetenschappelijk ruimschoots aangetoond, wat heeft geleid tot een brede implementatie in de geestelijke gezondheidszorg. Desalniettemin is geen enkele therapeutische interventie zonder beperkingen of potentiële keerzijden.

Een belangrijk aandachtspunt is de intensiteit van het verwerkingsproces. EMDR activeert direct de herinneringsnetwerken die met het trauma verbonden zijn, wat kan leiden tot een tijdelijke toename van emotionele ontregeling, levendige herbelevingen of lichamelijke spanning. Voor sommige cliënten kan deze ervaring overweldigend aanvoelen, vooral wanneer er onvoldoende stabilisatie of copingvaardigheden aanwezig zijn vóór de start van de behandeling.

Bovendien is EMDR geen one-size-fits-all oplossing. De effectiviteit kan variëren afhankelijk van factoren zoals de complexiteit van het trauma, comorbiditeit met andere psychische aandoeningen, en de therapeutische relatie. Bij complexe meervoudige trauma's kan een gefaseerde aanpak nodig zijn, waardoor het traject langer duurt dan soms wordt voorgesteld. Ook zijn de werkingsmechanismen achter de bilaterale stimulatie (zoals oogbewegingen) niet volledig wetenschappelijk ontrafeld, wat voor sommigen een punt van terughoudendheid blijft.

Ten slotte brengt de behandeling praktische uitdagingen met zich mee. Niet alle zorgverleners zijn even goed opgeleid in EMDR, en een gebrek aan expertise kan het proces minder effectief of zelfs riskant maken. Daarnaast kan de emotionele nasleep van een sessie, zoals vermoeidheid of verhoogde kwetsbaarheid, het dagelijks functioneren tijdelijk beïnvloeden, wat een zorgvuldige planning rond sessies vereist.

Mogelijke tijdelijke verergering van klachten na een sessie

Een bekend en belangrijk aandachtspunt bij EMDR-therapie is dat de verwerking van traumatische herinneringen soms eerst kan leiden tot een toename van klachten. Dit is een normaal, zij het onaangenaam, onderdeel van het therapeutische proces. Het brein is actief bezig met het verwerken en integreren van heftige informatie, wat tijdelijk meer onrust kan veroorzaken.

Patiënten kunnen na een sessie merken dat de behandelde herinnering levendiger of emotioneler aanvoelt. Ook kunnen er nieuwe beelden, gedachten of lichamelijke sensaties opkomen die met het trauma verband houden. Sommige mensen ervaren een verhoogde prikkelbaarheid, slaapproblemen of een terugkeer van nachtmerries in de dagen direct volgend op de behandeling.

Deze verergering is meestal van voorbijgaande aard en neemt binnen enkele dagen af. Het is een teken dat het verwerkingsproces in gang is gezet. Een goede therapeut bereidt de patiënt hierop voor en maakt concrete afspraken over hoe hiermee om te gaan tussen sessies door. Het is cruciaal om deze ervaringen te bespreken in de volgende sessie, zodat de behandeling hierop kan worden afgestemd.

Hoewel deze tijdelijke toename beangstigend kan zijn, vormt het voor de meeste mensen geen reden om te stoppen met de therapie. Wel benadrukt het het belang van een veilige therapeutische relatie en voldoende tijd tussen sessies om dit natuurlijke verloop zijn werk te laten doen.

Praktische bezwaren: kosten, tijd en beschikbaarheid van therapeuten

Naast de inhoudelijke overwegingen, spelen er praktische hindernissen die de toegankelijkheid van EMDR kunnen beperken. Een eerste belangrijk struikelblok zijn de kosten. Een EMDR-sessie bij een geregistreerd psycholoog of psychotherapeut kost al snel tussen de €90 en €130. Hoewel de basisverzekering een deel van de behandeling bij een eerstelijnspsycholoog (GZ-psycholoog) vergoedt vanuit de gespecialiseerde ggz, geldt dit vaak alleen na doorverwijzing en boven de eigen risico. Voor de meer toegankelijke eerstelijnspsychologen (bij POH-GGZ) zijn wachtlijsten vaak lang. Therapie bij vrijgevestigde therapeuten zonder contract met zorgverzekeraars moet vrijwel geheel zelf betaald worden, wat een aanzienlijke financiële drempel opwerpt.

Ook de tijdsinvestering is een factor. EMDR is geen snelle oplossing. Een volledig traject omvat doorgaans meerdere sessies voor voorbereiding, verwerking en integratie. Daarnaast kan de verwerking tussen sessies door tijdelijk vermoeiend zijn en emotionele belasting met zich meebrengen, wat impact heeft op het dagelijks functioneren. Het vereist een aanzienlijke toewijding van de cliënt.

Misschien wel het grootste praktische bezwaar is de beperkte beschikbaarheid van goed opgeleide therapeuten. Niet elke psycholoog is geschoold in EMDR. Het vinden van een erkend EMDR-therapeut bij wie men een klik heeft en die bovendien ruimte heeft voor nieuwe cliënten, kan een uitdaging zijn. Vooral in regio's buiten de stedelijke centra is het aanbod vaak kleiner. Dit probleem wordt versterkt door de lange wachtlijsten in de reguliere geestelijke gezondheidszorg, waardoor patiënten soms maanden moeten wachten op een start, ondanks de ogenschijnlijk kortere behandelduur van EMDR zelf.

De combinatie van hoge eigen kosten, de benodigde tijd en de zoektocht naar een beschikbare specialist maakt dat deze effectieve therapie niet voor iedereen even bereikbaar is.

Veelgestelde vragen:

Kan EMDR-therapie schadelijk zijn of negatieve herinneringen versterken?

Bij een klein deel van de mensen kan EMDR tijdelijk een toename van onrust, levendige dromen of emotionele reacties veroorzaken. Dit is vaak een teken dat het verwerkingsproces op gang is gekomen. Een ervaren therapeut zal dit zorgvuldig begeleiden en het tempo aanpassen. In zeer zeldzame gevallen, vooral bij complex trauma zonder voldoende stabilisatie, kan de therapie overweldigend aanvoelen. Daarom is een goede voorbereiding en een veilige therapeutische relatie van groot belang. Het versterken van negatieve herinneringen op de lange termijn is niet het doel; het doel is net de lading ervan te verminderen.

Voor welke klachten of personen is EMDR minder geschikt?

EMDR is niet altijd de eerste keuze. Mensen met bepaalde psychiatrische aandoeningen, zoals een psychotische stoornis of een dissociatieve identiteitsstoornis, hebben vaak eerst andere vormen van stabiliserende therapie nodig. Ook bij een zeer complex trauma-verleden, waarbij veel verschillende ingrijpende gebeurtenissen door elkaar lopen, kan een gefaseerde aanpak nodig zijn. Soms zijn de klachten te vaag of is er geen duidelijk herinnerd startpunt, wat EMDR moeilijker maakt. Een therapeut moet dit altijd eerst uitgebreid onderzoeken.

Ik hoor over lichamelijke bijwerkingen na een sessie. Is dat normaal?

Ja, dat komt voor. Sommige mensen ervaren na een sessie hoofdpijn, vermoeidheid of een gevoel van 'leegheid'. Dit zijn vaak kortdurende effecten omdat de verwerking in je brein nog even doorwerkt. Het is een inspannend proces. Soms komen er ook oude lichamelijke sensaties terug die bij de herinnering horen. Het is goed dit met je therapeut te bespreken. Hij of zij kan je adviseren over hoe je hiermee om kunt gaan, bijvoorbeeld door rust te nemen. Meestal ebben deze sensaties binnen een dag weg.