Welke 3 trauma's zijn er?

Het woord 'trauma' wordt vaak gebruikt, maar wat betekent het precies in de psychologische zin? In essentie verwijst het naar een diepgaande, overweldigende en vaak levensveranderende psychische wond. Deze wond ontstaat wanneer iemand een gebeurtenis meemaakt die zijn vermogen om ermee om te gaan ver te boven gaat, waardoor het zenuwstelsel ontregeld raakt en de herinnering op een disfunctionele manier wordt opgeslagen.

Om deze complexe realiteit te begrijpen, maken professionals een belangrijk onderscheid tussen drie hoofdtypen. Deze indeling is niet bedoeld om leed te rangschikken, maar wel om de verschillende oorsprongen en manifestaties te herkennen. Een duidelijk inzicht hierin is de eerste cruciale stap naar erkenning en, uiteindelijk, naar herstel.

De drie primaire vormen zijn: enkelvoudig trauma (ook wel shocktrauma), complex trauma en ontwikkelingstrauma. Elk van deze typen heeft een eigen oorzaak, een eigen impact op de persoonlijkheidsstructuur en vereist vaak een specifieke benadering in behandeling. In de volgende paragrafen zullen we deze drie trauma's uitgebreid en concreet uiteen zetten.

Veelgestelde vragen:

Wat wordt precies bedoeld met 'complex trauma'? Is dat hetzelfde als PTSS?

Nee, complex trauma en PTSS zijn niet hetzelfde, hoewel ze overlappen. PTSS (Posttraumatische Stressstoornis) kan ontstaan na een eenmalige schokkende gebeurtenis, zoals een ongeluk of overval. Complex trauma, ook wel ontwikkelings- of type II-trauma genoemd, verwijst naar herhaaldelijke of langdurige traumatische ervaringen, vaak in de kindertijd. Denk aan verwaarlozing, emotionele mishandeling of langdurig misbruik. Deze ervaringen tasten de persoonlijkheidsontwikkeling aan. Waar PTSS vaak specifieke angsten en herbelevingen veroorzaakt, leidt complex trauma tot diepgaande problemen in het zelfbeeld, het reguleren van emoties en het aangaan van relaties. De behandeling voor complex trauma is vaak intensiever en langer.

Ik herken me in de beschrijving van chronisch trauma. Naar wat voor soort hulp kan ik het beste zoeken?

Bij klachten die passen bij chronisch trauma is gespecialiseerde hulp aan te raden. Zoek een psycholoog of psychotherapeut met ervaring in traumabehandeling. Vaak zijn dit GZ-psychologen of klinisch psychologen. Zij kunnen behandelingen aanbieden die bewezen effectief zijn, zoals EMDR (ook voor herhaald trauma), schematherapie of traumagerichte cognitieve gedragstherapie. Een eerste stap is vaak een doorverwijzing van de huisarts naar de basis-GGZ of gespecialiseerde GGZ. Het is goed om bij een intakegesprek direct te vragen naar de ervaring van de hulpverlener met langdurige of vroegkinderlijke trauma's.

Is een eenmalig trauma (type I) altijd minder erg dan langdurig trauma?

De impact van een trauma is zeer persoonlijk en niet simpelweg te rangschikken op 'ergheid'. Een eenmalig trauma, zoals een geweldsincident, kan iemands leven volledig ontwrichten en ernstige PTSS veroorzaken. Het is niet minder 'erg'. Het verschil zit in de aard van de gevolgen. Een eenmalig trauma heeft vaak duidelijker afgebakende symptomen (herbeleving, vermijding). Langdurig trauma tast vaak de hele persoonlijkheid aan. Vergelijk het met een gebroken been (eenmalig, ernstig, duidelijk) versus reuma (chronisch, slopend, verspreid). Beide zijn invaliderend, maar vragen een andere benadering.

Kun je ook last hebben van meerdere typen trauma's tegelijk?

Ja, dat komt regelmatig voor. Iemand kan bijvoorbeeld een jeugd hebben met emotionele verwaarlozing (complex/type II trauma) en later als volwassene betrokken raken bij een ernstig verkeersongeluk (eenmalig/type I trauma). De symptomen kunnen dan door elkaar lopen. Het onverwerkte vroegkinderlijke trauma kan iemand ook kwetsbaarder maken voor de impact van het latere eenmalige trauma. De behandeling moet dan aandacht besteden aan beide lagen: eerst stabilisatie en vaak eerst werken aan het verwerken van het latere trauma, voordat gewerkt kan worden aan de dieper liggende gevolgen van het complexe trauma.