Welke ouder geeft ADHD door?

De vraag naar de erfelijkheid van ADHD is voor veel (aanstaande) ouders een bron van zorg en onzekerheid. Als bij een van de ouders ADHD is vastgesteld, rijst al snel de vraag: Is het dan mijn schuld als mijn kind het ook heeft? Deze gedachtegang is begrijpelijk, maar berust op een misvatting. ADHD wordt niet veroorzaakt door een specifieke opvoedingsstijl of een enkele, eenvoudige fout. Het is een complexe neurobiologische ontwikkelingsstoornis waarvan de wortels diep in onze biologie liggen.

Wetenschappelijk onderzoek toont al decennia lang een sterk verband aan tussen genetische factoren en ADHD. Studies onder tweelingen en geadopteerde kinderen maken duidelijk dat erfelijkheid een dominante rol speelt. Het risico voor een kind om ADHD te ontwikkelen is aanzienlijk groter wanneer een ouder of een naast familielid het ook heeft. Dit leidt vaak tot de concrete, maar ietwat misleidende vraag: geeft de vaker of de moeder ADHD door? Het antwoord is niet zo zwart-wit als men zou hopen.

ADHD erft niet op een klassieke, monogenetische manier over, zoals bijvoorbeeld de kleur van de ogen. Het is een polygenetische aandoening. Dit betekent dat niet één enkel "ADHD-gen" wordt doorgegeven, maar een combinatie van vele genetische varianten. Elk van deze varianten draagt een klein beetje bij aan het totale risico. Deze genetische kwetsbaarheid kan zowel van de vader als van de moeder worden geërfd, of van allebei. De vraag is dus niet welke ouder het "doorgeeft", maar welk pakketje genetische risicofactoren het kind van elke ouder ontvangt en hoe deze samenkomen.

Daarnaast is het cruciaal om te begrijpen dat genen niet het volledige verhaal vertellen. Genetische aanleg is slechts het startpunt. De uiteindelijke ontwikkeling van ADHD wordt mede gevormd door een interactie met omgevingsfactoren, zoals complicaties tijdens de zwangerschap of geboorte, blootstelling aan toxines, vroegkinderlijke stress of voeding. Het is het samenspel tussen deze erfelijke kwetsbaarheid en de omgeving dat bepaalt of, en in welke mate, ADHD tot uiting komt.

Veelgestelde vragen:

Als ADHD in de familie zit, is het dan altijd de vader of de moeder die het doorgeeft?

Nee, dat is niet zo. Onderzoek toont aan dat ADHD een complexe erfelijke achtergrond heeft. Het risico om ADHD te ontwikkelen is groter als een eerstegraads familielid, zoals een ouder of broer/zus, het heeft. Dit betekent echter niet dat één specifieke ouder altijd de 'doorgever' is. Het gaat om een combinatie van vele genetische varianten, die van beide ouders kunnen worden geërfd. De bijdrage van de vader en moeder is over het algemeen gelijk. Naast genetische factoren spelen ook omgevingsinvloeden een rol bij het al dan niet tot uiting komen van de aanleg.

Mijn man heeft ADHD. Hoe groot is de kans dat onze kinderen het ook krijgen?

De kans dat een kind ADHD krijgt wanneer een ouder het heeft, wordt geschat op ongeveer 15% tot 30%. Dit is aanzienlijk hoger dan de kans van 2% tot 5% in de algemene bevolking. Het is goed om te weten dat dit een verhoogde waarschijnlijkheid is, geen zekerheid. Veel hangt af van de combinatie van genen die het kind erft en andere factoren. Een ondersteunende en gestructureerde omgeving kan helpen om mogelijke symptomen beter te beheersen. Als je je zorgen maakt, kan observatie en vroegtijdige ondersteuning nuttig zijn.