Welke screeningsinstrumenten zijn er voor angst?

Angst is een van de meest voorkomende psychische klachten, maar de manifestatie ervan kan sterk verschillen van persoon tot persoon. Om de aanwezigheid, ernst en specifieke vorm van angst te kunnen vaststellen, zijn gestandaardiseerde meetinstrumenten onmisbaar. Deze screeningsinstrumenten vormen een cruciaal eerste stap in de diagnostiek, waardoor zorgverleners op een efficiënte en objectieve manier kunnen bepalen of verder onderzoek of behandeling geïndiceerd is.

Screeningsvragenlijsten zijn geen diagnostische instrumenten op zich, maar ze fungeren als een gestructureerde manier om symptomen in kaart te brengen. Ze helpen om een gesprek te sturen en klachten te kwantificeren, wat vooral waardevol is in drukke eerstelijnspraktijken. Het gebruik ervan kan stigma verminderen, omdat het bespreekbaar maken van emoties start bij concrete vragen over slaap, piekeren of lichamelijke spanning.

Er bestaat een breed scala aan instrumenten, elk met een eigen focus. Sommige zijn algemeen en meten angst als algemeen construct, terwijl andere zich specifiek richten op bepaalde stoornissen zoals een paniekstoornis, sociale angst of gegeneraliseerde angst. De keuze voor een specifiek instrument hangt af van de setting, de tijd die beschikbaar is en de vermoedelijke problematiek. Deze introductie biedt een overzicht van de meest gebruikte en wetenschappelijk onderbouwde screeningsinstrumenten binnen de Nederlandse zorg.

Veelgestelde vragen:

Ik ben huisarts. Voor een snelle eerste indruk in de spreekkamer, welk screeningsinstrument voor angst is dan het meest praktisch?

De GAD-2 en GAD-7 zijn hiervoor het meest geschikt. De GAD-2 is de kortste en snelste optie. Het bestaat uit slechts twee vragen over de laatste twee weken: hoe vaak u last had van gevoelens van nervositeit, angst of onrust, en van de onmogelijkheid om te stoppen met piekeren. De score geeft direct een indicatie. Als deze score verhoogd is, kunt u de volledige GAD-7 van zeven vragen afnemen. Deze instrumenten zijn specifiek voor de gegeneraliseerde angststoornis, maar pikken ook vaak andere angstproblematiek op. Ze zijn gevalideerd voor gebruik in de eerste lijn en patiënten kunnen ze vaak zelf op een tablet of formulier invullen, wat tijd bespaart. De uitslag is altijd een aanzet tot verder gesprek, geen diagnose op zich.

Mijn psycholoog gebruikte de 'Zelf-Beoordelings-Vragenlijst' bij mij. Maar ik hoor ook over de HADS-A. Wat is het verschil en waarom zou de een boven de andere worden gekozen?

Dat is een goed inzicht. De Zelf-Beoordelings-Vragenlijst (meestal de ZBV, vroeger de Zelf-Beoordelings-Vragenlijst van Van der Ploeg genoemd) en de Hospital Anxiety and Depression Scale - Anxiety subschaal (HADS-A) meten beide angst, maar met een ander uitgangspunt. De ZBV is breder en meet algemene emotionele spanning, nervositeit en lichamelijke klachten die bij angst horen. De HADS-A is specifieker ontwikkeld voor somatische settings, zoals een ziekenhuis of huisartsenpraktijk. Een belangrijk verschil is dat de HADS-A bewust lichamelijke symptomen zoals duizeligheid of hartkloppingen vermijdt. Dit is nuttig om te voorkomen dat de score vertekend wordt door een fysieke aandoening van de patiënt. De keuze hangt dus af van de context en de doelgroep. Voor algemene angstklachten in de geestelijke gezondheidszorg wordt vaak de ZBV gebruikt. Bij patiënten met een complexe medische geschiedenis kan de HADS-A een zuiverder beeld van de angst geven.