Hoe effectief is EMDR bij PTSS?

Posttraumatische stressstoornis (PTSS) is een complexe en vaak slopende aandoening die het leven van een persoon diepgaand kan verstoren. De zoektocht naar een effectieve behandeling is voor velen een lange en moeizame weg. Onder de verschillende bewezen therapieën heeft Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) de afgelopen decennia een opmerkelijke opmars gemaakt. Wat begon als een controversiële methode, is nu een eerste-lijnsbehandeling geworden die wereldwijd wordt toegepast en aanbevolen in behandelrichtlijnen.

De kern van EMDR ligt in het verwerken van herinneringen aan de schokkende gebeurtenis, die door de trauma zijn als het ware 'bevroren' in het geheugen. Tijdens een sessie wordt de patiënt gevraagd de beladen herinnering op te roepen, terwijl tegelijkertijd een afleidende stimulus – meestal de vingers van de therapeut die zijwaarts bewegen – de aandacht vraagt. Dit dubbel aandachtssysteem lijkt het natuurlijke verwerkingssysteem van de hersenen te activeren, waardoor de herinnering haar emotionele lading verliest en in een adaptievere vorm kan worden opgeslagen.

De vraag naar de effectiviteit van deze methode is niet alleen relevant voor patiënten en behandelaars, maar ook voor de volksgezondheid. Wetenschappelijk onderzoek heeft zich uitgebreid gebogen over de werkzaamheid van EMDR. De resultaten zijn consistent: EMDR is een hoogst effectieve behandeling voor PTSS, met werkingsmechanismen die steeds beter worden begrepen. Het doel van dit artikel is om een helder en evidence-based overzicht te geven van de effectiviteit van EMDR, de onderliggende theorie en de plaats die deze therapie inneemt binnen het spectrum van traumabehandelingen.

Veelgestelde vragen:

Is EMDR echt bewezen voor PTSS, of is het meer een hype?

Ja, EMDR is een bewezen behandelmethode voor PTSS. Het staat in de richtlijnen van veel landen, waaronder Nederland, als eerste-keus behandeling. De werking is uitgebreid onderzocht. Bij EMDR wordt u gevraagd de belastende herinnering vast te houden terwijl er afleiding plaatsvindt, vaak met oogbewegingen. Dit lijkt het verwerkingssysteem van de hersenen te activeren. Het resultaat is dat de herinnering haar levendigheid en emotionele lading verliest. Het wordt daardoor meer een gewoon verhaal uit het verleden. Veel mensen merken dat na enkele sessies de angst minder wordt.

Hoeveel sessies EMDR zijn er gemiddeld nodig voor een resultaat?

Het aantal sessies verschilt per persoon. Het hangt af van de complexiteit van de klachten, bijvoorbeeld of er één schokkende gebeurtenis is of meerdere verspreid over een langere tijd. Voor een enkelvoudig trauma kan soms al na 3 tot 5 sessies een duidelijk effect merkbaar zijn. Voor complexere PTSS kan de behandeling langer duren, bijvoorbeeld 12 tot 20 sessies. Uw behandelaar zal dit met u bespreken en het plan daarop aanpassen. Het is een gefaseerd proces, waarbij soms eerst aan stabilisatie wordt gewerkt.

Werkt EMDR ook als praten over het trauma heel moeilijk is?

Een kenmerk van EMDR is dat u niet uitgebreid hoeft te vertellen over alle details van het trauma. U hoeft de gebeurtenis niet in een logisch verhaal te gieten. De behandelaar vraagt u om de kern van de herinnering, de meest verontrustende beelden of gedachten, naar boven te halen. Vervgens richt de behandeling zich daarop met de afleidende stimulus. Dit maakt EMDR voor sommige mensen beter vol te houden dan gesprekstherapie. U blijft wel in controle; u kunt altijd een teken geven als het even te veel wordt. De methode kan daardoor geschikt zijn wanneer verwoorden moeilijk is.

Ik heb gehoord over 'bilaterale stimulatie'. Zijn oogbewegingen het enige wat werkt?

Nee, oogbewegingen zijn de bekendste vorm, maar niet de enige. Bilaterale stimulatie betekent dat beide hersenhelften afwisselend worden geprikkeld. Dit kan ook via geluiden die u via een koptelefoon om beurten links en rechts hoort, of via kleine tikjes (taps) die de behandelaar op uw handen geeft. Soms wordt er een apparaatje gebruikt dat trillingen afwisselend in uw handen geeft. Het principe blijft hetzelfde. De keuze voor een methode hangt vaak af van uw voorkeur of wat in de praktijk het beste werkt. Sommige mensen vinden oogbewegingen vermoeiend, dan is auditieve of tactiele stimulatie een goed alternatief.