Hoe gaat ACT therapie?

Acceptance and Commitment Therapy, ofwel ACT (uitgesproken als het Engelse woord 'act'), is een vorm van psychologische begeleiding die valt onder de 'derde generatie' gedragstherapieën. In tegenstelling tot methoden die zich puur richten op het bestrijden of controleren van vervelende gedachten en gevoelens, kiest ACT voor een fundamenteel andere weg. De kernvraag is niet: "Hoe kan ik dit wegkrijgen?", maar: "Hoe kan ik een waardevol leven leiden, mét alles wat ik denk en voel?"

ACT helpt je om op een andere manier om te gaan met de innerlijke obstakels die je tegenkomt. Het doel is niet om je beter te voelen, maar om beter te kunnen voelen. Dit betekent dat pijnlijke emoties, angsten of moeilijke gedachten niet langer vijanden zijn die verslagen moeten worden, maar natuurlijke, menselijke ervaringen die je kunt leren opmerken en accepteren zonder erdoor meegesleurd te worden.

Het proces verloopt langs zes samenhangende kernprocessen, die vaak visueel worden samengevat in het ACT-zeshoekmodel, of het 'hexaflex'. Deze processen zijn onder te verdelen in twee hoofdgroepen: de acceptatie- en mindfulness-vaardigheden en de commitment- en gedragsveranderingsvaardigheden. Samen leiden ze tot wat ACT noemt: psychologische flexibiliteit – het vermogen om volledig aanwezig te zijn in het hier en nu en, in contact met wat er is, bewust te handelen naar wat jij écht belangrijk vindt.

In de praktijk is ACT een actieve en ervaringsgerichte therapie. Je zult niet alleen praten over je problemen, maar ook concrete oefeningen doen, metaforen verkennen en experimenteren met nieuw gedrag. De therapeut fungeert als een gids die je uitnodigt om uit de strijd met jezelf te stappen en je energie te richten op de zaken die jouw leven richting en betekenis geven.

Veelgestelde vragen:

Wat is ACT therapie precies en hoe verschilt het van andere therapieën?

ACT (Acceptance and Commitment Therapy) is een vorm van gedragstherapie die zich richt op psychologische flexibiliteit. In tegenstelling tot sommige andere therapieën die proberen gedachten en gevoelens te veranderen of te beheersen, leert ACT je om op een andere manier met innerlijke ervaringen om te gaan. De kern is acceptatie van wat je niet kunt veranderen (gedachten, gevoelens, sensaties) en toewijding aan acties die leiden naar een leven volgens je eigen waarden. Het combineert dus mindfulness- en acceptatievaardigheden met strategieën voor gedragsverandering. Terwijl bijvoorbeeld CBT (Cognitieve Gedragstherapie) meer de nadruk legt op het uitdagen en veranderen van irrationele gedachten, richt ACT zich op het minder laten bepalen van je leven door die gedachten.

Hoe ziet een praktische oefening uit de ACT eruit?

Een veelgebruikte oefening is het 'observeren van gedachten'. Stel, je hebt de gedachte "Ik ben niet goed genoeg". In plaats van erin mee te gaan of ertegen te vechten, nodigt de therapeut je uit om de gedachte te zien als wat hij is: een reeks woorden in je geest. Je kunt de zin hardop zeggen voor jezelf, maar dan voorafgegaan door "Ik heb de gedachte dat...". Dus: "Ik heb de gedachte dat ik niet goed genoeg ben." Dit creëert afstand. Je kunt de gedachte ook voorstellen als tekst die voorbij drijft op een wolk of als een tegel op een lopende band. Het doel is niet om de gedachte weg te krijgen, maar om te merken dat je niet samenvalt met je gedachten. Je bent de waarnemer ervan. Dit maakt ruimte om vervolgens te kiezen wat je wilt doen, los van die gedachte.

Voor welke klachten of problemen is ACT geschikt?

ACT wordt ingezet bij een breed scala aan psychische moeilijkken. Onderzoek toont goede resultaten bij chronische angst, depressie, werkgerelateerde stress en burn-out. Het is ook nuttig bij chronische pijn, omdat het helpt om de relatie met de pijn te veranderen. Daarnaast kan ACT ondersteuning bieden bij obsessieve-compulsieve klachten, eetproblemen en psychose. De methode is niet zozeer gericht op één specifieke diagnose, maar op de onderliggende menselijke worsteling met pijnlijke innerlijke ervaringen. Mensen die vastlopen omdat ze veel vechten tegen hun gedachten en gevoelens, of die merken dat ze dingen uitstellen of vermijden vanwege innerlijke onrust, kunnen baat hebben bij ACT.

Hoe lang duurt een ACT-traject gemiddeld en wat kost het?

Een behandeling met ACT is vaak relatief kortdurend. Veel mensen merken na 8 tot 16 sessies al duidelijke veranderingen. De exacte duur hangt af van je persoonlijke situatie en doelen. Soms zijn enkele sessies al voldoende voor een specifiek probleem, soms is een langer traject nodig. De kosten per sessie zijn vergelijkbaar met andere vormen van psychologische zorg. Als je een verwijzing van je huisarts hebt en in behandeling bent bij een gecontracteerde zorgaanbieder, vallen de sessies onder de basisverzekering. Je betaalt dan wel je eigen risico. Voor zelfstandige therapeuten zonder contract met zorgverzekeraars liggen de tarieven vaak tussen de 80 en 120 euro per sessie. Het is verstandig dit vooraf bij je therapeut en verzekeraar na te vragen.