Hoe werkt EMDR met piepjes?

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een bewezen effectieve therapie voor de verwerking van traumatische herinneringen en andere emotioneel belastende ervaringen. Hoewel de naam verwijst naar oogbewegingen, wordt binnen de behandeling vaak ook gebruikgemaakt van bilaterale auditieve stimulatie – in de volksmond vaak ‘piepjes’ genoemd. Dit is een essentieel onderdeel van de behandeling dat bijdraagt aan het verwerkingsproces.

De kern van EMDR ligt in het activeren van het natuurlijke verwerkingssysteem van de hersenen. Tijdens een sessie roept de cliënt de verstorende herinnering, met de bijbehorende beelden, gedachten en lichaamsensaties, weer op. Tegelijkertijd krijgt hij of zij afwisselend links en rechts een auditieve stimulus aangeboden, meestal via een koptelefoon in de vorm van korte pieptonen. Deze afwisselende stimulatie van de linker- en rechterhersenhelft lijkt het werkgeheugen te belasten en de toegang tot adaptieve informatie te vergemakkelijken.

Deze gelijktijdige belasting – het vasthouden van de moeilijke herinnering en het volgen van de piepjes – zorgt ervoor dat de herinnering haar levendigheid en emotionele lading verliest. De gebeurtenis wordt als het ware ‘op afstand’ gezet en geïntegreerd in het levensverhaal. De piepjes fungeren dus niet als afleiding, maar als een catalysator voor neurologische verandering. Ze ondersteunen het brein bij het loskoppelen van de intense emotie van de herinnering zelf, waardoor nieuwe, neutrale of positieve associaties kunnen ontstaan.

Veelgestelde vragen:

Zijn die piepjes tijdens een EMDR-sessie echt nodig? Ik vind ze soms irritant.

De piepjes, of auditieve bilaterale stimulatie, zijn een kernonderdeel van de standaard EMDR-procedure. Ze helpen om uw aandacht te verdelen tussen het verwerkingsproces van het nare beeld of de herinnering en de externe prikkel. Deze verdeling van aandacht lijkt het brein te helpen om de herinnering op een minder emotionele en meer adaptieve manier op te slaan. Als u de piepjes vervelend vindt, is het goed om dit met uw therapeut te bespreken. Er zijn namelijk alternatieven, zoals handtikken of een lichtbalk die van links naar rechts beweegt. De therapeut kan de snelheid en het volume van de piepjes vaak ook aanpassen. Het doel is een stimulans te vinden die voor u werkt.

Hoe koppelt mijn brein zo'n simpele piep aan een traumatische herinnering om die te veranderen?

Het werkingsmechanisme van EMDR is complex en nog niet volledig verklaard. Een gangbare theorie is het 'werkgeheugenmodel'. Uw werkgeheugen, dat actieve gedachten verwerkt, heeft een beperkte capaciteit. Tijdens EMDR houdt u de levendige herinnering vast in uw werkgeheugen, terwijl u tegelijkertijd uw aandacht richt op de afwisselende piepjes (links-rechts). Deze dubbeltaak belast het werkgeheugen sterk. Hierdoor kan de herinnering haar emotionele lading en levendigheid verliezen wanneer u er later aan terugdenkt. Het is alsof het brein de herinnering opnieuw moet 'inpakken' terwijl het afgeleid wordt, waardoor de scherpe randjes eraf gaan. De piepjes zijn dus de tool die dit cognitieve proces op gang brengt.

Werkt EMDR met piepjes ook bij andere klachten dan trauma's, zoals faalangst?

Ja, EMDR wordt in toenemende mate ingezet bij andere klachten waarbij storende herinneringen, beelden of toekomstbeelden een rol spelen. Bij faalangst kan bijvoorbeeld het beeld van een eerdere mislukking of de angst voor een toekomstige presentatie het doelwit zijn. De procedure blijft hetzelfde: u haalt het verontrustende beeld voor de geest, terwijl de therapeut u met de piepjes afleidt. Het doel is om de emotionele lading van dat specifieke beeld te verminderen, waardoor het u minder belemmert in het dagelijks leven. De toepassing bij faalangst of andere angstklachten valt wel onder 'off-label' gebruik; het is bewezen voor PTSS, maar voor andere aandoeningen is meer onderzoek nodig. Overleg altijd met een gekwalificeerde therapeut of EMDR voor uw situatie geschikt kan zijn.

Ik ben slechthorend. Kan EMDR dan wel voor mij werken zonder die piepjes?

Zeker. De auditieve piepjes zijn slechts één vorm van bilaterale stimulatie. De kern van EMDR is de afwisselende stimulatie van beide hersenhelften. Voor slechthorenden of doven zijn er uitstekende alternatieven. De meest gebruikte is tactiele stimulatie: de therapeut tikt afwisselend op de rug van uw handen of knieën, die u dan voelt. Een ander optie is visuele stimulatie: u volgt met uw ogen de hand van de therapeut of een lichtje dat heen en weer beweegt op een balk. Soms wordt een combinatie gebruikt. Een goede EMDR-therapeut zal altijd samen met u kijken naar de vorm van stimulatie die het beste aansluit bij uw mogelijkheden en voorkeur, zodat de behandeling voor u toegankelijk is.