Kan EMDR valse herinneringen wekken?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een krachtige en wetenschappelijk onderbouwde therapie voor de verwerking van traumatische herinneringen. Haar effectiviteit bij PTSS staat buiten kijf. Echter, precies door haar werkzaamheid en het directe ingrijpen op herinneringsnetwerken, rijst een fundamentele en complexe vraag: kan het EMDR-proces, dat bedoeld is om bestaande herinneringen te desensitiseren, ook onbedoeld valse of verzonnen herinneringen activeren of versterken?

De kern van deze vraag ligt in het delicate samenspel tussen geheugen, suggestie en therapeutische techniek. Ons geheugen is geen perfecte archiefkast; het is een reconstructief en plastisch systeem. Herinneringen worden bij elke oproep opnieuw samengesteld en kunnen onder invloed van nieuwe informatie, emoties of suggesties subtiel of significant veranderen. Dit wetenschappelijke gegeven vormt het uitgangspunt voor de kritische reflectie op elke therapie die het geheugen raakt.

Binnen de EMDR-protocollen is de cliënt degene die de te verwerken herinnering aandraagt. De therapeut volgt en begeleidt het proces zonder inhoudelijk sturende suggesties te geven over wat er 'zou moeten' zijn gebeurd. Dit minimaal-invasieve uitgangspunt is een cruciaal veiligheidsmechanisme. Toch blijft het een therapeutische interventie die intense focus en emotionele ontlading kan opwekken, wat op zichzelf een context is waarin het brein verbanden kan leggen die niet noodzakelijkerwijs op feitelijke gebeurtenissen zijn gebaseerd.

Dit artikel onderzoekt de intersectie tussen EMDR en het fenomeen van valse herinneringen. We analyseren de mogelijke risicofactoren binnen het therapieproces, plaatsen deze tegenover de ingebouwde veiligheidsprincipes van de methode, en wegen de theoretische bezwaren af tegen de empirische bevindingen uit zowel wetenschappelijk onderzoek als de klinische praktijk.

Veelgestelde vragen:

Kan EMDR ervoor zorgen dat ik herinneringen aan iets onbewust of verdrongens ga 'herinneren' dat nooit echt gebeurd is?

EMDR is een therapie om bestaande, storende herinneringen te verwerken, niet om nieuwe herinneringen te creëren. De methode richt zich op herinneringen die al in het geheugen aanwezig zijn, hoe vaag soms ook. Tijdens een sessie vraagt de therapeut je te denken aan wat je al weet of voelt over een gebeurtenis. Er wordt niet gesuggereerd dat er meer gebeurd zou zijn. Het risico op het vormen van volledig valse herinneringen ('false memories') wordt bij EMDR als laag beschouwd, omdat het uitgangspunt steeds jouw eigen ervaring is. Wel kan tijdens het verwerkingsproces nieuwe informatie of inzichten bovenkomen die je eerder niet onder woorden kon brengen, maar dat is iets anders dan een volledig verzonnen gebeurtenis. Een goede therapeut zal nooit sturende suggesties geven over wat er had kunnen gebeuren.

Ik overweeg EMDR voor een jeugdtrauma, maar ben bang dat de behandeling mijn herinneringen zal verstoren of vervalsen. Hoe werkt dit precies?

Je angst is begrijpelijk. Bij EMDR veranderen de herinneringen zelf niet van inhoud; de levendigheid en de emotionele lading ervan nemen af. Stel je voor dat een pijnlijke herinnering nu opgeslagen is met een harde, schreeuwende geluidsband. EMDR helpt om die band stiller te zetten, zodat je er rustiger aan kunt terugdenken. De feitelijke gebeurtenissen worden niet gewist of verzonnen. Onderzoek toont aan dat de kern van de herinnering betrouwbaar blijft. Het is een therapie voor verwerking, niet voor reconstructie. Een cruciale voorwaarde is de deskundigheid van de therapeut. Die moet werken binnen de professionele richtlijnen, zonder suggestieve vragen te stellen. Je kunt dit altijd bespreken voor de behandeling start.