Kun je dissociëren tijdens EMDR?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) is een krachtige, evidence-based therapie om traumatische herinneringen te verwerken. Het doel is om de emotionele lading van deze herinneringen te verminderen, zodat ze als gewoon geheugen opgeslagen worden. Het proces vraagt echter wel dat de cliënt enigszins verbonden blijft met het hier en nu, terwijl hij of zij het verleden verkent.

Dissociëren is een veelvoorkomend overlevingsmechanisme bij trauma. Het is een toestand waarin geest en lichaam tijdelijk 'ontkoppeld' raken om intense pijn te vermijden. Men kan zich vervreemd voelen van het lichaam, de emoties of de omgeving, of zelfs het gevoel hebben dat een gebeurtenis niet echt is. Juist omdat EMDR direct met traumatisch materiaal werkt, kan dit verdedigingsmechanisme geactiveerd worden.

De vraag of je kunt dissociëren tijdens een EMDR-sessie is daarom zeer relevant. Het antwoord is ja. Vooral bij complex trauma of ernstige dissociatieve klachten kan het therapeutische proces de neiging tot dissociëren oproepen. Dit is een signaal dat het zenuwstelsel overweldigd raakt. Een ervaren EMDR-therapeut zal dit herkennen en de procedure hierop aanpassen.

Het beheersen van dissociatie is een cruciaal onderdeel van de voorbereidingsfase (fase 2) in EMDR. Therapeut en cliënt werken eerst aan stabilisatie en ontwikkelen zogenaamde 'veilige plekken' en andere hulpbronnen. Alleen wanneer iemand voldoende veerkracht heeft om tussen de herinnering en het heen en weer te kunnen pendelen, wordt gestart met de verwerking. Dit maakt EMDR, mits goed uitgevoerd, een veilige methode zelfs voor wie gevoelig is voor dissociatie.

Veelgestelde vragen:

Ik heb tijdens EMDR soms het gevoel dat ik naar mezelf kijk van een afstand, alsof ik niet echt in de kamer ben. Is dit dissociëren en is het gevaarlijk?

Het gevoel dat u beschrijft, klinkt inderdaad als een lichte dissociatieve reactie. Veel mensen ervaren dit tijdens EMDR. Het is een manier van uw brein om met overweldigende emoties of herinneringen om te gaan door een soort mentale afstand te creëren. Op zich is dit niet direct gevaarlijk. Het wordt wel belangrijk als het uw vermogen belemmert om met het verwerkingsproces mee te doen. Een goed opgeleide EMDR-therapeut zal dit signaleren. De therapeut kan dan de procedure aanpassen, bijvoorbeeld door u eerst te helpen grondiger in het hier-en-nu te komen met specifieke oefeningen. Soms wordt het tempo van de bilaterale stimulatie (de oogbewegingen of piepjes) vertraagd. Het doel is altijd om binnen een veilig bereik van emotie te blijven waar verwerking mogelijk is. Communiceer dit gevoel altijd direct naar uw therapeut, zodat hij of zij erop kan inspelen.

Mijn therapeut stelde voor om eerst aan mijn dissociatieklachten te werken voordat we met EMDR beginnen. Waarom is dat nodig en hoe gaat dat?

Die aanpak is gebruikelijk en verstandig. EMDR vraagt dat u enigszins contact kunt maken met een nare herinnering zonder er volledig door overweldigd te raken. Bij sterke dissociatieklachten kan iemand bij de eerste confrontatie met het trauma volledig 'wegschieten', waardoor verwerking niet op gang komt. De voorbereidende fase richt zich daarom op stabilisatie. U leert met uw therapeut vaardigheden om uzelf te aarden en in het huidige moment te blijven. Dit kunnen ademhalingsoefeningen zijn, of technieken waarbij u zich bewust wordt van uw lichaam en de omgeving. Ook wordt vaak gewerkt aan het versterken van een veilige, innerlijke plek. Soms wordt gebruikgemaakt van specifieke protocollen voor dissociatieve klachten. Pas als u deze vaardigheden voldoende beheerst om tijdens emotionele spanning terug te keren naar het nu, kan EMDR voorzichtig worden gestart. Deze zorgvuldige opbouw vergroot de kans op een goed en veilig resultaat aanzienlijk.