Welke gevoelens tijdens EMDR?

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een krachtige therapeutische methode om traumatische herinneringen en aanhoudende emotionele klachten te verwerken. Het proces richt zich niet alleen op de gedachten rond een gebeurtenis, maar vooral ook op de lichamelijke sensaties en gevoelens die daarmee verbonden zijn. Veel mensen die met EMDR starten, vragen zich af welke emoties en sensaties zij kunnen verwachten tijdens de sessies zelf.

De ervaring is voor iedereen uniek, maar er zijn veelvoorkomende gevoelens die tijdens de sets (de series oogbewegingen, geluiden of tikjes) kunnen opkomen. Deze gevoelens zijn een natuurlijk onderdeel van het verwerkingsproces, waarbij het brein de oude, vastgelopen informatie alsnog probeert te integreren. Het is geen teken dat er iets misgaat, maar eerder een indicatie dat het werk plaatsvindt.

Van intense emotionele golven tot subtiele verschuivingen in lichaamsgewaarwording: de innerlijke reis van EMDR kan divers en dynamisch zijn. Het is essentieel om te weten dat deze gevoelens tijdelijk zijn en binnen de veilige context van de therapeutische relatie plaatsvinden. In de volgende paragrafen worden de verschillende soorten gevoelens en sensaties beschreven die cliënten vaak rapporteren tijdens een EMDR-sessie.

Welke lichamelijke sensaties kunnen optreden tijdens het volgen van de vingers?

Tijdens de bilaterale stimulatie door het volgen van de vingers, richten veel cliënten zich eerst op de oogbewegingen zelf. Al snel kunnen echter diverse lichamelijke sensaties op de voorgrond treden. Deze sensaties zijn een normaal onderdeel van het verwerkingsproces.

Een veelvoorkomende ervaring is verandering in spierspanning. Dit kan zich uiten als een plotselinge spanning in de kaak, nek, schouders of handen. Omgekeerd kan ook een diepe ontspanning optreden, waarbij het lichaam zwaar aanvoelt.

Ook sensaties gerelateerd aan het zenuwstelsel zijn frequent. Denk aan tintelingen in de ledematen, een veranderde ademhaling (versnelling of vertraging), of het warmer of kouder worden van bepaalde lichaamsdelen. Sommige mensen ervaren een verhoogde hartslag of juist een opvallende rust in hun hartslag.

Soms komen sensaties voor die direct gelinkt zijn aan de herinnering die wordt verwerkt. Dit kunnen specifieke lichamelijke herinneringen zijn, zoals een knoop in de maag, druk op de borst, misselijkheid of duizeligheid. Het lichaam herbeleeft dan vaak de fysieke component van de opgeslagen ervaring.

Het is essentieel om te begrijpen dat deze lichamelijke reacties tijdelijk zijn en meestal afnemen naarmate de EMDR-sessie vordert. Ze zijn een teken dat het verwerkingssysteem actief is. Het melden van deze sensaties aan de therapeut is cruciaal, zodat deze de behandeling daarop kan afstemmen.

Hoe ga je om met overweldigende emoties die plotseling opkomen in een sessie?

Het plotseling opkomen van intense gevoelens – zoals immense angst, verdriet, boosheid of zelfs fysieke sensaties – is een normaal en vaak verwacht onderdeel van het EMDR-proces. Deze emoties zijn een teken dat het werkende geheugen actief is en dat er verwerking plaatsvindt. Het is cruciaal om te weten dat deze gevoelens, hoe heftig ook, tijdelijk zijn en binnen de veilige context van de sessie plaatsvinden.

De eerste en belangrijkste stap is communicatie met je therapeut. Geef direct een signaal (zoals het opsteken van je hand) als de emoties te overweldigend worden. De therapeut zal dan de bilaterale stimulatie (bijvoorbeeld de oogbewegingen) pauzeren. Dit 'eruit halen' uit de herinnering geeft je direct meer controle en ruimte om te ademen.

Vervolgens zal de therapeut je begeleiden in grondingstechnieken. Dit zijn oefeningen om je terug te brengen naar het hier en nu. Dit kan zijn: stevig met je voeten op de grond drukken, de stoel voelen, naar objecten in de kamer kijken en benoemen, of gerichte ademhaling. Het doel is om het zenuwstelsel te kalmeren en je te heroriënteren op de huidige veiligheid.

Samen bespreek je daarna de ervaring. De therapeut kan voorstellen om een container-oefening te doen: je visualiseert een veilige, stevige container waar je de overweldigende emoties tijdelijk in kunt opslaan tot een later moment. Dit vermindert de druk en geeft rust om door te gaan, wetende dat het materiaal niet verloren is.

Het kan ook nodig zijn om de instellingen van de sessie aan te passen. De therapeut kan bijvoorbeeld voorstellen om met een minder beladen aspect van de herinnering te werken, de sets bilaterale stimulatie korter te maken, of meer gebruik te maken van positieve hulpbronnen voordat je verder gaat. Het tempo wordt altijd aangepast aan jouw draagkracht.

Onthoud: het ervaren en verdragen van deze emoties binnen de veilige therapeutische relatie is juist waar het helingsproces uit bestaat. Door er op deze gecontroleerde manier mee om te gaan, leer je dat je sterker bent dan de herinnering en dat intense gevoelens niet oneindig zijn, maar kunnen veranderen en verminderen.

Veelgestelde vragen:

Ik heb gehoord dat EMDR heftige emoties kan oproepen. Welke gevoelens kunnen er allemaal bovenkomen tijdens een sessie?

Tijdens EMDR kunnen inderdaad verschillende, soms intense gevoelens naar boven komen. Dit is een normaal onderdeel van het verwerkingsproces. Veel mensen ervaren in eerste instantie de emoties die horen bij de herinnering die wordt behandeld, zoals angst, verdriet, boosheid of machteloosheid. Soms komt dit gevoel heel sterk terug. Naarmate de setjes (het heen en weer volgen van de vingers of geluiden) doorgaan, kan die lading minder worden. Ook kunnen onverwachte gevoelens of gedachten opkomen die met de herinnering te maken hebben, maar die je eerst niet zag. Soms voelen mensen zich tijdelijk vermoeider of emotioneler na een sessie. Het is goed om te weten dat de therapeut je hierin begeleidt en zorgt dat je niet overweldigd raakt. De bedoeling is dat de scherpe randjes van de emoties eraf gaan.

Ik merk dat ik me na EMDR vaak leeg en moe voel. Is dit normaal en hoe kan ik daarmee omgaan?

Ja, dat is een veel voorkomende en normale reactie. EMDR vraagt veel van je geest. Het verwerken van ingrijpende herinneringen kost nu eenmaal energie. Dat lege of uitgeputte gevoel laat zien dat er hard gewerkt is. Plan na een sessie daarom weinig in en gun jezelf rust. Luister naar wat je nodig hebt: een wandeling, vroeg naar bed, of gewoon even niets. Het kan helpen om de ervaring van de sessie kort in een dagboek te zetten, maar forceer niets. Drink voldoende water en wees geduldig met jezelf. Meestal ebt deze moeheid binnen een dag of twee weg. Als het gevoel van leegte lang aanhoudt of je zorgen maakt, bespreek dit dan met je therapeut. Zij kunnen je advies geven dat bij jouw situatie past.