Voor welke aandoening wordt EMDR het meest gebruikt?

Wanneer de term EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) valt, gaat het denken bij de meeste mensen, zowel binnen als buiten de zorg, vrijwel direct naar één specifieke psychische aandoening. Deze snelle associatie is niet toevallig, maar weerspiegelt de oorsprong en het meest robuuste wetenschappelijke bewijs voor de effectiviteit van deze therapievorm.

EMDR wordt in de eerste plaats en het meest gebruikt voor de behandeling van een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Het is voor deze aandoening dat de methode eind jaren tachtig door Francine Shapiro werd ontwikkeld en waarop het zijn eerste grote successen boekte. Bij PTSS blijft een schokkende gebeurtenis als het ware 'bevroren' in het geheugen, inclusief de bijbehorende beelden, emoties en lichamelijke sensaties. EMDR helpt dit vastgelopen verwerkingsproces alsnog op gang te brengen.

De kern van de behandeling bij PTSS is dat de therapeut de patiënt vraagt aan het traumatische beeld of de herinnering te denken, terwijl er een afleidende, bilaterale stimulatie wordt aangeboden. Dit kan door met de ogen de vingers van de therapeut te volgen, maar ook via geluidstonen of tikjes op de handen. Dit proces lijkt de toegang tot en de verwerking van de pijnlijke herinnering in de hersenen te vergemakkelijken, waardoor deze haar scherpe randjes verliest en in het gewone geheugen kan worden geïntegreerd.

Hoewel EMDR inmiddels met goed resultaat wordt ingezet bij een breder scala aan klachten – zoals angststoornissen, chronische pijn of een complexe rouw – blijft de primaire en best onderbouwde indicatie onmiskenbaar de posttraumatische stressstoornis. Het is de behandeling bij uitstek geworden voor mensen die zijn getroffen door eenmalige of meervoudige traumatische ervaringen, van verkeersongelukken en geweldsincidenten tot misbruik en andere ingrijpende levensgebeurtenissen.

Veelgestelde vragen:

Ik heb gehoord dat EMDR vooral bij trauma's wordt ingezet. Voor welke specifieke psychische aandoening is het nu echt de eerste keus?

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is met name de aangewezen behandeling voor posttraumatische stressstoornis (PTSS). Dit is de aandoening waarvoor de methode oorspronkelijk is ontwikkeld en waar de meeste wetenschappelijke ondersteuning voor bestaat. Bij PTSS blijven nare herinneringen aan een schokkende gebeurtenis zich opdringen, met nachtmerries, herbelevingen en vermijding als gevolg. EMDR helpt om de emotionele lading van die herinneringen te verminderen, waardoor ze als 'gewone' herinneringen worden opgeslagen. Hierdoor nemen de klachten af.

Kan EMDR ook nuttig zijn voor andere klachten dan PTSS, bijvoorbeeld na een vervelende scheiding of pestverleden?

Ja, dat kan. Therapeuten passen EMDR steeds vaker toe bij andere aandoeningen waarbij naar voren komt dat bepaalde herinneringen een centrale rol spelen. Denk aan langdurige rouw, een paniekstoornis, of aanhoudende angstklachten die zijn begonnen na een concrete gebeurtenis. Ook bij een negatief zelfbeeld dat is ontstaan door ervaringen zoals langdurig pesten of een moeilijke jeugd, kan EMDR worden gebruikt. Het doel is steeds hetzelfde: de storende invloed van die specifieke herinneringen verminderen. Voor deze toepassingen groeit het bewijs, maar voor PTSS is het nog altijd het sterkst.

Hoe werkt EMDR precies in de hersenen bij de behandeling van trauma?

Het exacte werkingsmechanisme is nog niet volledig opgehelderd, maar er zijn sterke aanwijzingen. Tijdens een traumatische ervaring kan de informatieverwerking in de hersenen verstoord raken. De herinnering blijft dan vastzitten in het oorspronkelijke, emotionele netwerk, compleet met beelden, geluiden en gevoelens. Door de afleidende stimulus (meestal oogbewegingen of geluiden) terwijl je aan de herinnering denkt, wordt het werkgeheugen belast. Hierdoor wordt de herinnering minder levendig en emotioneel wanneer je er later aan terugdenkt. Het lijkt erop dat de hersenen daarna de herinnering op een meer adaptieve manier kunnen verwerken en opslaan.

Is EMDR een snelle oplossing? Hoeveel sessies zijn er gemiddeld nodig voor een trauma?

EMDR staat bekend als een relatief efficiënte therapie, maar 'snel' is voor iedereen verschillend. Voor een enkelvoudig trauma, zoals een verkeersongeval, zijn soms maar 3 tot 5 sessies voldoende om aanzienlijke verlichting te bereiken. Bij complexere problematiek, zoals meerdere traumatische ervaringen verspreid over een lange periode, kan de behandeling uiteraard langer duren, bijvoorbeeld 10 tot 15 sessies of meer. De snelheid hangt af van factoren zoals de duur en ernst van de klachten, en de stabiliteit van iemands leven op dit moment. De therapeut stemt het aantal sessies hierop af.