Waarom wordt EMDR niet vergoed?

Voor veel mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) of andere met trauma samenhangende klachten is Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) een bewezen effectieve behandelmethode. De wetenschappelijke onderbouwing is sterk en de therapie staat in veel internationale richtlijnen aanbevolen als eerste keus behandeling. Desondanks stuiten patiënten en therapeuten in Nederland regelmatig op een hardnekkige praktijk: de behandeling wordt niet of slechts gedeeltelijk vergoed door de zorgverzekeraar.

Deze situatie roept logische vragen op. Als een behandeling zo effectief is, waarom wordt de financiering dan niet breed en eenduidig geregeld? Het antwoord is complex en ligt op het snijvlak van zorgbeleid, verzekeringswetgeving en de organisatie van de geestelijke gezondheidszorg (GGZ). Het gaat niet om de twijfel aan de werking, maar om de formele plaats die EMDR binnen het vergoedingensysteem heeft gekregen.

De kern van het probleem is dat de vergoeding van psychologische zorg in Nederland sterk geprotocolleerd en gekaderd is. Vergoeding vindt vooral plaats vanuit de basisverzekering voor behandelingen die vallen onder de Gespecialiseerde GGZ, waarbij strikte criteria voor diagnose, ernst en behandelprotocol gelden. EMDR wordt vaak als onderdeel van een breder behandeltraject ingezet, maar de specifieke vergoeding voor de methode zelf is niet altijd helder gedefinieerd, wat leidt tot interpretatieverschillen tussen aanbieders en verzekeraars.

Bovendien speelt de setting een cruciale rol. EMDR wordt niet alleen door klinisch psychologen en psychotherapeuten in de GGZ toegepast, maar ook door bijvoorbeeld psychologen, eerstelapspsychologen en vrijgevestigde therapeuten met een EMDR-certificering. De vergoeding hangt sterk af van de registratie van de behandelaar en het zorgproduct dat wordt gedeclareerd. Deze versnippering en de verschillen tussen verzekeringspakketten dragen bij aan de onduidelijkheid en de soms tegenvallende vergoeding.

Hoe het huidige vergoedingssysteem voor geestelijke gezondheidszorg in Nederland werkt

Het vergoedingssysteem voor geestelijke gezondheidszorg (ggz) in Nederland is grotendeels gebaseerd op de Zorgverzekeringswet (Zvw). Volwassenen zijn verplicht een basisverzekering af te sluiten bij een private zorgverzekeraar. De overheid bepaalt de inhoud van dit basispakket, waaronder ook bepaalde vormen van ggz vallen.

Voor specialistische ggz geldt het systeem van Diagnose Behandel Combinaties (DBC's). Elke behandelvorm die in het basispakket zit, moet zijn opgenomen in een officiële, door het Zorginstituut Nederland goedgekeurde DBC. Een DBC is een samenhangend pakket van alle zorg voor een specifieke diagnose binnen een bepaalde periode. De zorgverlener declareert de behandeling als een geheel bij de zorgverzekeraar.

De basisverzekering vergoedt ggz vanuit twee hoofdlijnen. De eerste lijn omvat de generalistische basis-ggz, zoals behandeling door de huisarts of de praktijkondersteuner (POH-GGZ). De tweede lijn is de specialistische ggz, uitgevoerd door psychologen, psychotherapeuten en psychiaters in instellingen of zelfstandige praktijken.

Voor alle zorg uit het basispakket betaalt de verzekerde eerst een eigen risico. Dit is een wettelijk verplicht bedrag dat jaarlijks aan zorgkosten moet worden betaald voordat de verzekeraar gaat vergoeden. Consulten bij de huisarts en POH-GGZ vallen hier buiten.

De beslissing over welke specifieke therapieën en behandelmethoden worden opgenomen in het basispakket ligt bij het Zorginstituut Nederland. Zij beoordelen behandelingen op basis van vier criteria: werkzaamheid, kosteneffectiviteit, noodzaak en uitvoerbaarheid. Alleen methoden die voldoende wetenschappelijk onderbouwd zijn, komen in aanmerking voor opname.

Zorgverzekeraars spelen een cruciale rol. Zij sluiten contracten af met zorgaanbieders en voeren de vergoedingen uit. Zij kunnen binnen de kaders van het basispakket ook aanvullende voorwaarden stellen, zoals het aantal sessies of het type zorgaanbieder waar de verzekerde terecht kan.

Welke stappen je kunt ondernemen om EMDR-therapie toch betaalbaar te krijgen

Ondanks dat EMDR niet standaard in het basispakket zit, zijn er wel degelijk mogelijkheden om de behandeling (deels) vergoed te krijgen of de kosten te beheersen. Een proactieve aanpak is hierbij essentieel.

Stap één is een grondig gesprek met je zorgverzekeraar. Vraag specifiek naar de voorwaarden voor vergoeding via de 'zorg op maat'-regeling of een individuele behandeltoestemming. Lever een gedetailleerd verzoek van je huisarts of geregistreerd psycholoog aan, waarin de medische noodzaak van EMDR voor jouw specifieke situatie wordt onderbouwd.

Onderzoek of je aanvullende verzekering een tegemoetkoming biedt. Sommige aanvullende pakketten vergoeden een deel van de kosten voor eerstelijnspsychologie (POH-GGZ) of hebben een budget voor alternatieve zorg. Controleer de polisvoorwaarden nauwkeurig op maximumbedragen en sessielimieten.

Informeer bij de therapeut naar gespreide betaling of een aangepast tarief. Veel therapeuten bieden een inkomensafhankelijke korting (sliding scale) aan. Vraag ook naar de mogelijkheid van kortdurende, intensieve behandeling, wat het totaal aantal sessies kan beperken.

Maak gebruik van gemeentelijke subsidies of regelingen. Veel gemeenten hebben een POH-GGZ of basis-GGZ in de wijk, waar soms EMDR wordt aangeboden. Voor jongeren bestaat vaak jeugdhulp. Informeer bij je gemeente naar de toegangscriteria en eventuele eigen bijdrage.

Overweeg therapie bij een instelling voor Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ). Als je via de huisarts wordt doorverwezen naar de basis- of specialistische GGZ, en EMDR is daar onderdeel van het behandelplan, worden de kosten doorgaans volledig vergoed vanuit het basispakket. Let wel op het eigen risico.

Een laatste optie is een beroep doen op de bijzondere bijstand van je gemeente, als de therapie medisch noodzakelijk is en je inkomen en vermogen te laag zijn om de kosten zelf te dragen. Dit is een ingrijpende procedure waarbij de noodzaak goed gedocumenteerd moet zijn.

Veelgestelde vragen:

Is EMDR therapie helemaal niet opgenomen in het basispakket van de zorgverzekering?

Dat ligt genuanceerd. EMDR wordt niet standaard voor iedereen of elke aandoening vergoed vanuit het basispakket. De vergoeding hangt af van de hoofddiagnose. Voor de behandeling van een officieel vastgestelde posttraumatische stressstoornis (PTSS) wordt EMDR wel degelijk vergoed, omdat het een eerstekeus-behandeling is binnen de richtlijnen. Het valt dan onder de vergoeding voor 'generalistische basis-ggz'. Voor andere problemen, zoals angststoornissen zonder PTSS, een burn-out of een fobie, wordt EMDR vaak niet direct uit het basispakket betaald. Sommige therapeuten kunnen het dan onder een andere, vergoede behandelvorm declareren, maar dit is niet altijd het geval. Het is daarom verstandig om vooraf met je behandelaar en verzekeraar de vergoedingsmogelijkheden te bespreken.

Mijn psycholoog zegt dat EMDR de beste behandeling voor mij is, maar mijn verzekeraar wijst de declaratie af. Hoe kan dit?

Dit kan verschillende oorzaken hebben. Een veelvoorkomende reden is dat de gestelde diagnose niet op de lijst van voor vergoeding in aanmerking komende aandoeningen staat. Het basispakket vergoedt EMDR primair voor PTSS. Als je diagnose bijvoorbeeld een aanpassingsstoornis of een andere angststoornis is, kan de verzekeraar weigeren. Een andere mogelijkheid is dat de behandelaar niet is geregistreerd bij de juiste beroepsvereniging (zoals het NIP of de VGCt) of niet een contract heeft met zorgverzekeraars. Ook kan het zijn dat het aantal sessies of de manier van declareren niet voldoet aan de voorwaarden van de verzekeraar. Vraag je behandelaar om een duidelijke toelichting op de diagnose en de declaratie. Neem daarna contact op met je verzekeraar om hun specifieke weigeringsgrond te horen. Soms helpt een extra rapportage van de psycholoog om de medische noodzaak beter aan te tonen.

Zijn er alternatieve manieren om EMDR therapie toch (gedeeltelijk) vergoed te krijgen?

Ja, er zijn enkele routes om bij te dragen in de kosten. Ten eerste bieden veel aanvullende pakketten van zorgverzekeringen een vergoeding voor alternatieve geneeswijzen of paramedische zorg, waar soms ook psychologische hulp onder valt. Check de voorwaarden van je aanvullende verzekering nauwkeurig. Ten tweede werken veel psychologen praktijken die een contract hebben met gemeenten voor de uitvoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of jeugdhulp. Voor specifieke doelgroepen of problematiek kan hier soms een vergoeding via de gemeente worden aangevraagd. Ten derde hanteren sommige therapeuten een inkomenstoets, waarbij zij het eigen tarief aanpassen naar draagkracht. Verder kan het de moeite waard zijn om te informeren bij instellingen voor vrijgevestigde ggz, die vaak andere financieringsafspraken hebben dan zelfstandigen. Een doorverwijzing van de huisarts vergroot soms de kans op een vergoeding.