Waarom zou EMDR mogelijk niet werken?

Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) heeft zich de afgelopen decennia stevig gevestigd als een effectieve, evidence-based behandeling voor posttraumatische stressstoornis (PTSS). De protocollen zijn duidelijk en de successen zijn goed gedocumenteerd. Toch is het cruciaal om te erkennen dat geen enkele therapeutische interventie universeel of een garantie op herstel biedt. Ook EMDR kent zijn grenzen en beperkingen.

Het uitblijven van het gewenste resultaat kan te maken hebben met factoren die inherent zijn aan de cliënt, de therapeut of de therapeutische context. Soms zijn de verwachtingen onrealistisch of is er sprake van een complexe, gelaagde problematiek die een meer gefaseerde of geïntegreerde aanpak vereist. Het is geen teken van falen, maar veeleer een signaal om het behandelplan kritisch te herbekijken.

In dit artikel onderzoeken we de mogelijke redenen waarom EMDR mogelijk niet tot de verhoopte vermindering van klachten leidt. We kijken naar contra-indicaties, de invloed van comorbide stoornissen, de kwaliteit van de therapeutische alliantie en technische aspecten van de behandeling zelf. Het doel is niet om de methode in diskrediet te brengen, maar om een realistisch en genuanceerd perspectief te bieden dat zowel cliënten als behandelaars kan helpen.

Veelgestelde vragen:

Ik heb gehoord dat EMDR niet voor iedereen werkt. Voor welke soorten klachten of mensen is EMDR mogelijk minder geschikt?

EMDR is vooral ontwikkeld voor de verwerking van herinneringen aan schokkende gebeurtenissen. Het kan minder goed aanslaan bij mensen van wie de klachten niet duidelijk zijn verbonden met een specifieke herinnering of trauma. Denk bijvoorbeeld aan algemene angstklachten zonder duidelijke oorzaak, bepaalde persoonlijkheidsproblematiek of langdurige complexe trauma's die in de vroege jeugd zijn ontstaan. In die gevallen is vaak een meer gefaseerde en bredere therapievorm nodig voordat EMDR ingezet kan worden, of is EMDR slechts een onderdeel van een groter behandelingstraject. De therapeut moet eerst een grondige analyse maken.

Hangt het effect van EMDR af van de deskundigheid van de therapeut?

Zeker. De kwaliteit van de uitvoering is een belangrijke factor. EMDR is niet slechts een techniek van handbewegingen of geluiden. Een goed opgeleide therapeut weet hoe hij de behandeling moet voorbereiden, hoe hij de juiste herinneringen moet selecteren en hoe hij moet omgaan met sterke emotionele reacties tijdens een sessie. Als de therapeut onvoldoende getraind is of de procedure niet goed volgt, kan dit leiden tot onvolledige verwerking of zelfs hertraumatisering. Het is daarom verstandig te kiezen voor een therapeut die is gecertificeerd door de Vereniging EMDR Nederland (VEN).

Kan het zijn dat EMDR niet werkt omdat iemand te veel nadenkt tijdens de sessies?

Dat is een veelgehoorde observatie. Sommige mensen hebben de neiging om sterk analytisch en controlerend te zijn, wat het natuurlijke verwerkingsproces dat EMDR probeert op te roepen, kan blokkeren. In plaats van de beelden en gevoelens toe te laten, blijven ze bijvoorbeeld in hun hoofd praten of zoeken ze naar verklaringen. Een goede therapeut merkt dit op en kan dan de instructies aanpassen, bijvoorbeeld door meer de nadruk te leggen op het lichamelijke gevoel in plaats van het denkproces. Soms is een korte oefening vooraf nodig om te leren hoe je kunt 'stoppen met denken'. Het is zelden een reden om helemaal te stoppen met EMDR, maar wel een signaal om de aanpak aan te passen.

Wat zijn concrete tekenen dat EMDR niet of onvoldoende werkt bij iemand?

Er zijn een paar duidelijke signalen. Ten eerste: de spanning rond de behandelde herinnering vermindert niet, ook niet na meerdere sessies. Het voelt nog steeds even naar of levendig. Ten tweede: er komen wel nieuwe herinneringen of gevoelens op, maar deze veranderen niet en er komt geen rust. Ten derde: de persoon vermijdt de behandeling of krijgt sterke lichamelijke reacties zoals hoofdpijn of misselijkheid na elke sessie, zonder dat dit verbetert. In deze gevallen moet de therapie worden gepauzeerd. De therapeut moet dan opnieuw kijken naar de diagnose, de behandelrelatie, of er mogelijk onderliggende problemen zijn die eerst aandacht nodig hebben, of dat een andere methode beter past.