Wat is EMDR Flashforward?

Traditionele EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een bewezen effectieve therapie om de emotionele lading van herinneringen aan ingrijpende gebeurtenissen uit het verleden te verminderen. Het richt zich op wat er is gebeurd. Maar wat als de grootste angst niet in het verleden ligt, maar in de toekomst? Wat als iemand wordt verlamd door de gedachte aan een mogelijke ramp, een gevreesde uitkomst, of een catastrofe die nog moet plaatsvinden?

De EMDR Flashforward is een gespecialiseerde variant die ontwikkeld is om precies met zulke toekomstgerichte angsten en rampscenario's te werken. Het doel is niet het verwerken van een herinnering, maar het desensitiseren van de levendige, intrusieve beelden van een gevreesde toekomstige gebeurtenis. Deze beelden kunnen even beangstigend en invaliderend zijn als herinneringen aan een echt trauma en leiden vaak tot ernstige vermijding.

De techniek richt zich op het mentale beeld dat de kern van de angst vormt – de 'flashforward' – samen de bijbehorende negatieve cognities en lichamelijke spanning. Door sets bilaterale stimulatie (zoals oogbewegingen) toe te passen op dit toekomstbeeld, wordt de emotionele lading ervan afgezwakt. Hierdoor verliest het zijn invloed, waardoor de angst afneemt en men psychologische ruimte krijgt om realistischer en functioneler met toekomstonzekerheid om te gaan.

Hoe werkt een Flashforward-protocol bij angst voor toekomstige gebeurtenissen?

Het Flashforward-protocol is een gespecialiseerde EMDR-procedure die zich richt op de verwerking van angstige beelden en gedachten over een nog niet plaatsgevonden, catastrofaal toekomstscenario. In tegenstelling tot klassieke EMDR, die teruggaat naar herinneringen uit het verleden, werkt dit protocol met de projectie van de cliënt in de toekomst.

De behandeling begint met het zorgvuldig identificeren van het gevreesde toekomstige beeld. Dit is niet zomaar een gedachte, maar een levendige, intrusieve mentale voorstelling van een ramp die zou kunnen gebeuren, zoals het falen tijdens een presentatie of het krijgen van een ernstige ziekte. De therapeut helpt de cliënt dit beeld zo specifiek mogelijk te maken, inclusief sensorische details.

Vervolgens wordt het zogenaamde "rampenbeeld" geëxpliciteerd. Hierbij vraagt de therapeut: "Wat is het allerergste moment in dat toekomstige beeld?" en "Wat zegt dit beeld over jou, op dat allerergste moment?". Het antwoord op die laatste vraag levert vaak een negatieve cognitie op (bijvoorbeeld: "Ik ben hulpeloos" of "Ik overleef het niet").

Daarna wordt een gewenste toekomstprojectie geformuleerd: hoe zou de cliënt zich wíllen voelen of gedragen als hij aan diezelfde toekomstige situatie denkt? Dit resulteert in een positieve cognitie (bijvoorbeeld: "Ik kan het aan" of "Ik blijf kalm"). Deze positieve cognitie wordt gekoppeld aan het oorspronkelijke angstige toekomstbeeld.

De kern van het protocol is het starten van bilaterale stimulatie (meestal oogbewegingen), terwijl de cliënt zich concentreert op het rampenbeeld en de bijbehorende negatieve cognitie en lichaamsgewaarwording. Het doel is niet om het toekomstige *gebeuren* te veranderen, maar om de emotionele lading en de intrusieve kracht van het *angstbeeld* in het hier en nu te verminderen.

Tijdens de sets bilaterale stimulatie verandert vaak de inhoud of het gevoel van het beeld. Het kan bijvoorbeeld minder levendig worden, of de cliënt ziet zichzelf plotseling beter omgaan met de situatie. De therapeut vraagt regelmatig naar de veranderingen.

Het protocol wordt afgesloten door de positieve cognitie te installeren en te versterken met bilaterale stimulatie, nu gekoppeld aan het aangepaste toekomstbeeld. Er wordt ook een "toekomsttemplate" gedaan: de cliënt denkt aan een vergelijkbare toekomstige situatie, terwijl de positieve cognitie actief wordt gehouden, om generalisatie te bevorderen.

Het resultaat is dat de angst voor de toekomstige gebeurtenis afneemt, omdat het mentale beeld dat de angst voedde, zijn kracht heeft verloren. De cliënt kan realistischer en met minder distress aan de toekomst denken.

Welke stappen doorloop je tijdens een EMDR Flashforward-sessie?

Een EMDR Flashforward-sessie volgt een gestructureerd protocol, specifiek gericht op de angst voor een toekomstige catastrofe in plaats van een herinnering uit het verleden. Het proces bestaat uit een aantal logische fasen.

Stap 1: Identificatie van de 'Flashforward'
Allereerst werk je samen met de therapeut om de beangstigende toekomstbeeld of -gedachte scherp te krijgen. Dit is de mentale film of het snapshot van het rampscenario waar je zo bang voor bent. Je beschrijft dit beeld zo gedetailleerd mogelijk: wat zie, hoor, voel en denk je precies in dat denkbeeldige moment?

Stap 2: Vaststellen van de Negatieve Cognitie (NC)
Bij dit toekomstige beeld hoort een overtuiging over jezelf in het heden. Dit is vaak een uiting van hulpeloosheid of onveiligheid, zoals: "Ik kan het niet aan" of "Ik ben in gevaar". Deze NC legt de link tussen de huidige angst en het toekomstige beeld.

Stap 3: Meten van de Angst
Je geeft aan hoe storend of angstaanjagend het toekomstbeeld nu voelt, meestal op een schaal van 0 tot 10 (de Subjective Units of Disturbance of SUD). Dit vormt het startpunt voor de behandeling.

Stap 4: Desensitisatie met Bilaterale Stimulatie
Dit is de kern van de sessie. Terwijl je het toekomstige rampscenario en de negatieve gedachte actief in je gedachten houdt, ontvang je bilaterale stimulatie. Dit kan via afwisselende geluiden, handbewegingen of tikjes. Het doel is niet om het verleden te verwerken, maar om de emotionele lading van de toekomstangst te verminderen en de associatie te doorbreken.

Stap 5: Installatie van een Positieve Cognitie (PC)
Zodra de angst is gedaald, richt je je op een helpende, positieve gedachte zoals: "Ik kan rustig blijven" of "Ik heb controle". Deze PC wordt, terwijl je eraan denkt, versterkt met verdere bilaterale stimulatie tot deze goed en passend voelt.

Stap 6: Lichaamsscan
Je richt je aandacht op je hele lichaam om na te gaan of er nog restspanning of ongemak aanwezig is dat gerelateerd is aan het oorspronkelijke toekomstbeeld. Eventuele restsensaties worden verder verwerkt.

Stap 7: Terugblik en Toekomstgericht Herkaderen
Tot slot evalueer je de sessie. De therapeut vraagt je vaak om je voor te stellen hoe je in de toekomst, mocht de angstige gedachte opkomen, op een nieuwe, meer adaptieve manier kunt reageren. Dit verankert het behaalde resultaat.

Veelgestelde vragen:

Wat is het verschil tussen gewone EMDR en EMDR Flashforward?

Gewone EMDR richt zich op het verwerken van herinneringen aan gebeurtenissen die in het verleden hebben plaatsgevonden. EMDR Flashforward is een specifieke toepassing voor angsten die gericht zijn op de toekomst. Het werkt niet met een bestaande herinnering, maar met het levendige mentale beeld dat iemand heeft van een ramp die nog moet gebeuren. Denk aan de angst om een presentatie te geven en daarin volledig te blokkeren. Dat toekomstige schrikbeeld, de 'flashforward', wordt dan het doel van de behandeling. De procedure met bilaterale stimulatie (zoals oogbewegingen) blijft verder grotendeels hetzelfde.

Voor welke klachten is EMDR Flashforward geschikt?

Deze methode is ontwikkeld voor mensen met een angststoornis waarbij een catastrofaal toekomstbeeld centraal staat. Het wordt vaak ingezet bij specifieke fobieën, zoals vliegangst of angst voor bloed. Ook bij sociale angst, bijvoorbeeld de vrees om te gaan stotteren of rood worden in het openbaar, kan het helpen. Daarnaast wordt het soms gebruikt bij de aanpak van dwanghandelingen, waarbij het doel is de angst voor de gevreesde gebeurtenis die zou volgen als de handeling niet wordt uitgevoerd, te verminderen.

Hoe ziet een concrete Flashforward-sessie eruit?

De therapeut vraagt je eerst het meest angstige toekomstscenario voor te stellen. Je beschrijft dit beeld zo gedetailleerd mogelijk: wat zie, hoor en voel je op dat moment? Dit beeld wordt vastgehouden terwijl de therapeut de bilaterale stimulatie toepast, meestal door je vinger te volgen met je ogen. Na elke set stimulaties vraag je je af wat er nu in je gedachten opkomt. Vaak verandert of vervaagt het beeld, of komen er andere gedachten bij. Dit proces herhaal je tot het scenario zijn kracht en levendigheid verliest en niet meer als reëel of waarschijnlijk aanvoelt.

Is EMDR Flashforward wetenschappelijk onderbouwd?

Ja, er is groeiend onderzoek dat de waarde aantoont. De eerste studies naar deze techniek verschenen rond 2015. Verschillende onderzoeken, onder meer naar fobieën en sociale angst, laten positieve effecten zien. Het is een logische uitbreiding van de standaard EMDR-protocollen, gebaseerd op het idee dat niet alleen opgeslagen herinneringen, maar ook gevreesde toekomstbeelden het informatieverwerkingssysteem in de hersenen kunnen blokkeren. Het wordt beschouwd als een erkende en veelbelovende variant binnen de EMDR-praktijk.