Welke facturen worden nog betaald na overlijden?

Het overlijden van een dierbare brengt, naast emotionele verdriet, ook een praktische en financiële verantwoordelijkheid met zich mee. Een van de meest prangende vragen die nabestaanden dan vaak bezighoudt, is welke uitstaande rekeningen en verplichtingen van de overledene nog voldaan moeten worden. Deze vraag is niet alleen logisch, maar ook juridisch van groot belang.

De wettelijke basis hiervoor ligt in het erfrecht. De nalatenschap van de overledene omvat zowel alle bezittingen (activa) als alle schulden (passiva). De erfgenamen aanvaarden deze erfenis zuiver, beneficiair, of zij verwerpen deze. De keuze die zij maken, is cruciaal voor de beantwoording van de vraag welke facturen betaald moeten worden en met welk geld dit gebeurt.

In de eerste plaats worden de kosten verbonden aan de ultieme zorg en de afwikkeling van de nalatenschap zelf voldaan. Dit omvat de factuur van de uitvaartverzorger, de kosten voor een graf of crematie, en de honoraria van de notaris. Deze zogenaamde ‘nalatenschapskosten’ hebben vaak voorrang. Vervolgens komen de overige schulden aan de orde, zoals openstaande hypotheek- of huurtermijnen, energierekeningen, belastingschulden en consumentenkredieten.

Het is essentieel om te begrijpen dat de erfgenamen in principe niet met hun privé-vermogen aansprakelijk zijn voor deze schulden, mits de nalatenschap beneficiair is aanvaard. De betalingen vinden dan plaats vanuit de waarde van de achtergelaten bezittingen. Een duidelijk overzicht van de financiële situatie is daarom niet alleen een administratieve plicht, maar ook een cruciale stap om de erfgenamen te beschermen tegen onverwachte financiële verplichtingen.

Wie is wettelijk verantwoordelijk voor het betalen van de schulden?

De wettelijke verantwoordelijkheid voor schulden na overlijden ligt in eerste instantie bij de nalatenschap van de overledene. De erfenis omvat zowel het actief (bezittingen en geld) als het passief (schulden). De erfgenamen zijn verantwoordelijk voor het afwikkelen van deze nalatenschap.

Erfgenamen aanvaarden de erfenis op een van drie manieren. Bij zuivere aanvaarding nemen zij zowel bezittingen als schulden onvoorwaardelijk over. Zij zijn dan met hun privévermogen aansprakelijk voor alle schulden, zelfs als deze de waarde van de erfenis overstijgen.

Bij beneficiaire aanvaarding aanvaarden erfgenamen de erfenis onder voorbehoud van boedelbeschrijving. Zij zijn alleen aansprakelijk voor schulden tot het maximum van de waarde van de geërfd goederen. Dit is de veiligste optel bij twijfel over de financiële situatie.

Verwerping van de erfenis betekent dat een erfgenaam geen recht heeft op bezittingen, maar ook niet aansprakelijk is voor schulden. De verantwoordelijkheid gaat dan over naar de volgende erfgenaam in lijn.

Indien er geen erfgenamen zijn of allen verwerpen, wordt de nalatenschap "beheerd" door de gemeente waar de overledene woonde. De gemeente betaalt schulden alleen uit de beschikbare middelen in de boedel en is niet met gemeentegelden aansprakelijk.

Bepaalde schulden kunnen persoonlijk aansprakelijk stellen. Een medeondertekenaar van een lening of een partner voor noodzakelijke kosten van de huishouding blijft bijvoorbeeld aansprakelijk voor die specifieke schuld.

Welke betalingen hebben voorrang en welke kunnen worden geweigerd?

Na een overlijden wordt de nalatenschap verdeeld volgens een wettelijke volgorde van betalen, de verdelingsvolgorde. Niet alle schuldeisers staan op gelijke hoogte. De executeur of erfgenamen moeten deze volgorde strikt volgen.

De hoogste prioriteit hebben de kosten van de uitvaart. Deze moeten redelijk en in overeenstemming met de positie van de overledene zijn. Direct daarna komen de kosten voor de afwikkeling van de nalatenschap, zoals het salaris van de executeur en notariskosten.

Vervolgens worden preferente schulden voldaan. Dit zijn vaak schulden met een pandrecht of hypotheek, zoals een hypothecaire lening of een lening met een onderpand. Ook belastingschulden aan de fiscus vallen in deze categorie en hebben voorrang.

Daarna volgen de concurrente schulden. Dit zijn de 'gewone' schulden zonder speciaal recht, zoals openstaande facturen voor energie, water, zorgkosten (eigen risico), creditcardschulden en persoonlijke leningen.

Pas als al deze schulden zijn betaald, komen de legaten aan bod. Wat daarna overblijft, is het erfdeel voor de erfgenamen.

Betalingen kunnen en mogen worden geweigerd in twee situaties. Ten eerste: als de nalatenschap kennelijk onverdeelbaar is. Dit betekent dat er niet genoeg geld is om zelfs de kosten van de uitvaart en de preferente schulden te betalen. In dat geval kan men direct een beroep doen op de wettelijke procedure van beneficiaire aanvaarding.

Ten tweede kunnen erfgenamen of de executeur betaling uitstellen of weigeren aan schuldeisers uit de lagere categorieën (concurrente schulden) zolang de hogere categorieën nog niet volledig zijn voldaan. Men is niet verplicht om alle schulden tegelijk te betalen; de volgorde is leidend. Een gewone factuur kan dus worden geweigerd zolang er nog onzekerheid bestaat over de hoogte van de belastingschuld of andere preferente vorderingen.

Veelgestelde vragen:

Mijn vader is overleden. Moeten wij de huur van zijn appartement doorbetalen tot de inventarisatie klaar is?

Ja, de huur moet gewoon doorbetaald worden. De huurovereenkomst loopt door en is een verplichting uit het vermogen van de overledene. De erfgenamen zijn verantwoordelijk voor de nakoming van deze verplichtingen. Het is verstandig om de verhuurder direct te informeren over het overlijden. Vaak kan er in overleg een redelijke termijn worden afgesproken om de woning leeg te maken en de sleutels over te dragen. Tot dat moment blijft de huurplicht bestaan. Ook andere doorlopende abonnementen, zoals voor energie, water of een telefoon, moeten tijdig worden doorbetaald of opgezegd om extra kosten te voorkomen.

Wie is er aansprakelijk voor de openstaande persoonlijke lening van mijn overleden broer? Kunnen schuldeisers beslag leggen op de erfenis die naar zijn kinderen gaat?

De aansprakelijkheid voor deze schuld hangt af van de aanvaarding van de erfenis. Zijn kinderen, als erfgenamen, hebben drie keuzes: zuivere aanvaarding, beneficiaire aanvaarding (onder voorrecht van boedelbeschrijving) of verwerping. Bij zuivere aanvaarding zijn zij met hun eigen vermogen aansprakelijk voor alle schulden. Bij beneficiaire aanvaarding worden de schulden alleen uit de erfenis zelf betaald. Als de erfenis ontoereikend is, vervallen de resterende schulden; de kinderen zijn niet met hun eigen geld aansprakelijk. Schuldeisers kunnen alleen een vordering instellen op de boedel (de erfenis). Als de kinderen beneficiair aanvaarden, kan er geen beslag gelegd worden op hun persoonlijke bezittingen. Het is voor erfgenamen daarom zeer aan te raden eerst een boedelbeschrijving te laten maken en professioneel advies in te winnen voordat ze stappen ondernemen. De schuldeiser kan wel een vordering indienen bij de bewindvoerder of de rechtbank.