Kun je EMDR gebruiken bij OCD?

Obsessieve-compulsieve stoornis (OCD) is een complexe aandoening die wordt gekenmerkt door terugkerende, ongewenste gedachten (obsessies) en repetitieve handelingen of mentale rituelen (compulsies). De eerste lijn van behandeling bestaat uit cognitieve gedragstherapie (CGT), met name exposure en responspreventie (ERP), en vaak medicatie. Toch zoeken zowel clinici als patiënten voortdurend naar aanvullende of ondersteunende methoden om hardnekkige symptomen aan te pakken, vooral wanneer de angst zeer intens is.

In dit kader komt Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR) in beeld. EMDR is een evidence-based therapie die oorspronkelijk werd ontwikkeld voor de verwerking van traumatische herinneringen. De kern van de methode ligt in het stimuleren van het natuurlijk verwerkingssysteem van de hersenen door bilaterale stimulatie (zoals oogbewegingen), terwijl de patiënt zich concentreert op het storende materiaal. Dit leidt vaak tot een vermindering van de emotionele lading.

De vraag of EMDR effectief kan zijn bij OCD is daarom logisch, maar het antwoord is genuanceerd. OCD wordt niet per se veroorzaakt door één duidelijk trauma, maar kan wel gepaard gaan met intense angst, schaamte en ingesleten negatieve overtuigingen over zichzelf of de wereld. Het is precies op dit emotionele en cognitieve vlak dat EMDR mogelijk een rol kan spelen als aanvullende interventie binnen een breder behandelplan, gericht op specifieke angstige herinneringen of overtuigingen die de OCD in stand houden.

Veelgestelde vragen:

Ik heb al jaren OCD met steeds terugkerende dwanggedachten. Mijn psycholoog stelde voor om EMDR te proberen, maar ik snap niet goed hoe een behandeling voor trauma zou werken bij mijn obsessies. Kan dat wel?

Dat is een begrijpelijke vraag. De toepassing van EMDR bij OCD is inderdaad anders dan bij een posttraumatische stressstoornis. Bij OCD richt de behandeling zich niet op één groot trauma, maar op de angstige verwachtingen en beelden die met de dwanggedachten verbonden zijn. Stel dat iemand de obsessie heeft besmet te zijn, dan kan het gaan om het storende mentale beeld van overal zichtbare bacteriën of de angstgedachte "Ik word zeker ziek". Deze beelden en gedachten werken als mentaal 'levende' angstopwekkers. Tijdens een EMDR-sessie wordt u gevraagd zich dat beeld of die gedachte voor de geest te halen, terwijl u afleidende bilaterale stimulatie krijgt (meestal oogbewegingen of tikjes). Het doel is dat de lading en de angst van die gedachte afnemen. Hierdoor wordt de obsessie minder krachtig en dringend, waardoor u beter in staat bent om de daaropvolgende dwanghandeling (bijvoorbeeld extreem schrobben) te weerstaan. Het is dus geen wondermiddel, maar een methode om de emotionele lading van de kernangst te verminderen, wat gedragstherapie vaak makkelijker maakt.

Mijn zoon heeft OCD en reageert onvoldoende op cognitieve gedragstherapie alleen. Zijn er onderzoeken die de meerwaarde van EMDR als aanvullende behandeling aantonen?

Ja, er is groeiend wetenschappelijk bewijs. Verschillende studies, waaronder gerandomiseerde gecontroleerde onderzoeken, hebben gekeken naar de combinatie van CGT (met name exposure en responspreventie) en EMDR. De uitkomsten wijzen erop dat EMDR een nuttige toevoeging kan zijn, vooral voor mensen bij wie de standaardtherapie stagneert. Een verklaring is dat EMDR mogelijk directer ingrijpt op de hoge angstniveurs die exposure in de weg staan. Door eerst de angstige verwachtingen en mentale beelden die de obsessies voeden met EMDR aan te pakken, kan iemand daarna vaak beter de exposure-oefeningen uitvoeren. Het is wel van belang dat de behandelaar ervaring heeft met beide methoden en een duidelijke analyse maakt van welke specifieke angstige voorstellingen of herinneringen voor de EMDR in aanmerking komen. De behandeling blijft maatwerk; voor sommigen is het een doorbraak, voor anderen minder passend. Overleg met een gespecialiseerde psycholoog of psychiater is aan te raden om te beoordelen of dit in zijn situatie een gepaste volgende stap is.