SUD-schaal gebruiken - meten van spanning tijdens EMDR

EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) is een effectieve behandelmethode voor het verwerken van traumatische herinneringen en andere belastende ervaringen. Een cruciaal element binnen dit protocol is het monitoren van de emotionele lading die de herinnering met zich meedraagt. Dit wordt niet aan het gevoel overgelaten, maar objectief gemeten met een eenvoudig doch krachtig instrument: de SUD-schaal.

SUD staat voor Subjective Units of Disturbance. Het is een numerieke schaal van 0 tot 10 (of soms 0 tot 100) waarmee een cliënt de subjectieve spanning of mate van ongemak kan aangeven die een specifieke herinnering, gedachte of beeld oproept. Een score van 0 staat voor "geen spanning of ongemak", terwijl een score van 10 staat voor "de ergst denkbare spanning". Deze meting biedt een concrete basis voor zowel cliënt als behandelaar.

Het gebruik van de SUD-schaal is verweven in alle fasen van een EMDR-sessie. Voorafgaand aan de sets met bilaterale stimulatie wordt de start-SUD vastgesteld. Deze waarde dient als uitgangspunt. Na elke set wordt de cliënt opnieuw gevraagd de spanning te beoordelen. Deze herhaalde metingen vormen een essentieel kompas: zij tonen objectief of de emotionele lading daalt, en sturen zo het verloop van de sessie. De behandeling richt zich erop de SUD-waarde uiteindelijk naar 0 of een aanvaardbaar laag niveau te brengen.

Dit gestructureerd meten transformeert een abstract gevoel van spanning naar een meetbaar en volgbare grootheid. Het stelt de cliënt in staat om eigen progressie te zien en geeft de behandelaar cruciale feedback over de effectiviteit van de interventie. Het correct gebruiken van de SUD-schaal is daarom geen administratieve handeling, maar een fundamentele voorwaarde voor een gestuurde en effectieve EMDR-behandeling.

De SUD-schaal toepassen: stapsgewijze instructies voor en tijdens een sessie

Stap 1: Introductie en uitleg van de schaal. Leg de cliënt voor de eerste EMDR-sessie uit wat de SUD-schaal is. Beschrijf het als een persoonlijke meetlat voor spanning of hinder, van 0 (geen last) tot 10 (de ergst denkbare last). Benadruk dat het een subjectief gevoel meet, geen 'juist' of 'fout' antwoord kent.

Stap 2: Basismeting nemen vooraf. Zodra het doelherinnering of -beeld is geïdentificeerd, vraag je: "Als je nu aan die herinnering denkt, welk cijfer geef je dan op een schaal van 0 tot 10, waar 0 geen last is en 10 de ergst denkbare last?" Noteer dit startcijfer. Dit is het uitgangspunt voor de sessie.

Stap 3: Tussentijdse metingen tijdens sets. Na een set bilaterale stimulatie (bijv. oogbewegingen) onderbreek je kort. Vraag: "Wat komt er nu bij je op?" Na het noteren van de associaties, vraag je specifiek: "En welk cijfer geeft het nu, als je teruggaat naar de oorspronkelijke herinnering?" Deze vraag is cruciaal; je meet de spanning van het doel, niet van de nieuwe gedachte.

Stap 4: Interpreteer de respons en bepaal de volgende stap. Een dalende SUD-score (bijv. van 8 naar 5) geeft aan dat de verwerking vordert; ga door met de volgende set. Bij een gelijkblijvende score kan je de setparameters aanpassen (bijv. richting of snelheid). Een stijgende score kan wijzen op een blokkade of een belangrijk nieuw aspect; exploreer dit voor je verder gaat.

Stap 5: Doelgericht doorwerken naar een lage score. Blijf sets herhalen tot de SUD-score consistent laag is (0, 1 of 2). Vraag de cliënt om bewust terug te gaan naar de oorspronkelijke herinnering om dit te controleren. Een score van 0 betekent niet dat de herinnering is gewist, maar dat deze geen negatieve lading meer draagt.

Stap 6: Afronding en toekomstgericht checken. Bij een lage SUD-score kan je een toekomstbeeld introduceren ("Stel je voor dat je in een vergelijkbare situatie komt, welk cijfer geeft dat gevoel nu?"). Dit test de generalisatie van het effect. Leg uit dat een lichte restspanning (SUD 1-2) normaal kan zijn en soms nog verder daalt tussen sessies.

SUD-waarden interpreteren en gebruiken voor behandelbeslissingen

De SUD-waarde is een dynamische richtsnoer, geen statisch cijfer. Interpretatie ervan vereist klinische inschatting binnen de context van de gehele EMDR-sessie en de therapeutische relatie.

Een daling naar SUD 0 of 1 geeft aan dat de target waarschijnlijk voldoende verwerkt is. De cliënt kan het geheugen nu oproepen zonder de oorspronkelijke lading. De focus kan verschuiven naar het installeren van een positief cognitie (PC) of naar een nieuwe target.

Een stagnatie op een middelmatige waarde (bijvoorbeeld SUD 4-6) vraagt om interventie. Dit kan wijzen op een cognitieve shift, een blokkade, of dat er een onderliggend, nog niet geïdentificeerd herinneringsnetwerk (een 'knoop') is aangeraakt. De behandelaar moet dan beslissen: doorgaan met sets, een cognitieve interweave toepassen, of het target opnieuw verkennen.

Een SUD die fluctueert of tijdelijk stijgt, is niet ongebruikelijk. Dit kan deel uitmaken van het verwerkingsproces. Een beslissing om de richting van de sets te veranderen of om psycho-educatie te geven, is dan vaak gebaseerd op het patroon en de duur van deze fluctuatie in combinatie met de waarneming van de cliënt.

Het einddoel is niet slechts een laag cijfer, maar ecologische validatie. De behandelaar moet altijd nagaan: "Voelt dit resultaat goed en compleet voor de cliënt? Past het in zijn of haar leven?" Een SUD van 0 die als vreemd of onwerkelijk wordt ervaren, vereist meer aandacht dan een SUD van 1 die als authentiek en bevrijdend aanvoelt.

Voor behandelplanning worden SUD-waarden tussen sessies vergeleken. Een target dat start op SUD 9 en eindigt op SUD 7, maar de volgende sessie weer op 9 staat, wijst op onvolledige verwerking of dissociatie. Dit vraagt om een andere aanpak dan een target dat consistent van 9 naar 3 daalt. Zo sturen SUD-waarden de voortgang en helpen ze bij het prioriteren van targets binnen het behandelplan.

Veelgestelde vragen:

Ik begrijp dat de SUD-schaal een cijfer van 0 tot 10 geeft, maar wat betekent dat precies tijdens een EMDR-sessie? Hoe gebruik ik dat cijfer praktisch?

Tijdens EMDR is de SUD-schaal (Subjective Units of Disturbance) jouw persoonlijke graadmeter voor spanning. Het cijfer dat je geeft, bijvoorbeeld een 7, vertelt de therapeut niet alleen hoe hoog de spanning nu is, maar vooral hoe de verwerking vordert. Praktisch gezien werkt het zo: na een set bilaterale stimulaties (zoals oogbewegingen) vraagt de therapeut: "Welk cijfer geeft het nu?" Stel dat het daalt naar een 4. Dat is een signaal dat de belasting afneemt. De therapeut zal dan doorgaan met sets tot het cijfer verder daalt, vaak naar 0 of 1. Het is een directe manier om te meten of het werk effect heeft. Het gaat niet om een 'goed' of 'fout' cijfer, maar om de verandering. Soms stijgt het cijfer tijdelijk; dat kan wijzen op een nieuw aspect van de herinnering dat aandacht nodig heeft. De schaal maakt de interne ervaring bespreekbaar en stuurbaar.

Mijn therapeut vraagt steeds naar een SUD-cijfer, maar ik vind het moeilijk om mijn gevoel in één getal te vatten. Is dat normaal en hoe kan ik dit beter doen?

Dat is een heel gebruikelijke ervaring. Veel mensen vinden het lastig om een complex gevoel te reduceren tot een cijfer. Je bent niet de enige. Een manier om dit te vergemakkelijken is om voor jezelf, eventueel samen met je therapeut, een persoonlijke referentielijst te maken. Wat is voor jou een 10? Welke herinnering of situatie voelt als de allerhoogste spanning? En wat is voor jou een 0? Hoe voelt volledige rust in dit specifieke thema? Soms helpt het om naar lichamelijke signalen te kijken: een gespannen maak (8), een zwaar gevoel op de borst (6), of slechts een vage herinnering zonder lading (2). Vertel je therapeut ook gewoon dat je het lastig vindt. Samen kun je dan zeggen: "Het voelt nu als tussen de 5 en de 7." Dat is ook nuttige informatie. Het doel is niet wetenschappelijke precisie, maar het volgen van de richting: gaat het omhoog of omlaag? Naarmate je vaker oefent met de schaal, wordt het vaak natuurlijker.