Welke 3 soorten ADHD zijn er?

De term ADHD staat voor Attention Deficit Hyperactivity Disorder, maar de werkelijkheid is complexer dan één enkele diagnose. Veel mensen realiseren zich niet dat ADHD zich op verschillende manieren kan uiten. Het klassieke beeld van het drukke, impulsieve kind vertegenwoordigt slechts één gezicht van deze neurobiologische aandoening. Inzicht in de verschillende presentatievormen is cruciaal voor herkenning, begrip en een effectieve aanpak.

Historisch werd onderscheid gemaakt tussen ADD en ADHD, maar in de huidige diagnostische handboeken wordt gesproken over één stoornis met drie presentatietypes. Deze indeling is gebaseerd op welke cluster van kernsymptomen – onoplettendheid, hyperactiviteit en impulsiviteit – op de voorgrond staat. Het type bepaalt niet de ernst, maar wel het meest zichtbare gedragspatroon.

Het kennen van deze drie typen is essentieel, omdat de uitdagingen en benodigde ondersteuning sterk kunnen verschillen. Een misverstand is dat het ene type 'milder' zou zijn dan het andere; elk brengt zijn eigen unieke moeilijkheden mee. De volgende paragrafen beschrijven de drie officiële presentatietypes van ADHD: het overwegend onoplettende type, het overwegend hyperactief-impulsieve type, en het gecombineerde type.

Hoe herken je het overwegend onoplettende type (ADD) in het dagelijks leven?

Het overwegend onoplettende type, vaak ADD genoemd, uit zich minder in hyperactiviteit en meer in een aanhoudend patroon van dromerigheid en concentratiegebrek. Kenmerkend is het moeite hebben om de aandacht bij taken of spel te houden, wat in het dagelijks leven op specifieke manieren zichtbaar wordt.

Organisatie en planning vormen een grote uitdaging. Taken beginnen is moeilijk, afmaken vaak nog lastiger. Dit leidt tot chaotische werkplekken, het constant kwijtraken van spullen zoals sleutels of de telefoon, en het vergeten van afspraken of deadlines. Dagelijkse routines helpen, maar worden zelf moeizaam volgehouden.

Een opvallend kenmerk is de moeite met actief luisteren. Het lijkt vaak alsof de persoon niet hoort wat er gezegd wordt, ook al wordt hij of zij direct aangesproken. Tijdens gesprekken kan de aandacht snel wegzweven, waardoor details gemist worden en instructies niet volledig worden opgevolgd.

Intern is er vaak sprake van een drukke, snel afdwalende gedachtestroom. Dit maakt het lastig om bij een activiteit te blijven, tenzij deze zeer boeiend is. Iemand kan dan juist in 'hyperfocus' schieten en de wereld volledig vergeten, wat verwarrend kan zijn voor de omgeving.

Deze symptomen leiden niet tot opvallend storend gedrag, maar wel tot problemen met prestaties op school of werk, het uitvoeren van dagelijkse verplichtingen en het onderhouden van sociale contacten. Het wordt vaak over het hoofd gezien omdat het zich naar binnen richt, in plaats van naar buiten zoals bij het hyperactieve type.

Wat zijn de kenmerken van het hyperactief-impulsieve type bij volwassenen?

Dit type ADHD wordt gekenmerkt door aanhoudende problemen met hyperactiviteit en impulsbeheersing, terwijl er geen significante problemen met onoplettendheid zijn. Bij volwassenen uit de hyperactiviteit zich vaak anders dan bij kinderen, minder als extreem rondrennen en meer als een intense innerlijke onrust.

Kenmerken van hyperactiviteit bij volwassenen:

• Een constant gevoel van innerlijke onrust en opgejaagd zijn.



• Extreme moeite met stilzitten, bijvoorbeeld tijdens vergaderingen of in een restaurant.



• Frequent friemelen, wiebelen met benen of tikken met vingers.



• Een gevoel alsof de motor altijd aan staat, met een drang om altijd bezig te moeten zijn.



• Moeite met ontspannen en tot rust komen, zelfs in vrije tijd.



• Overmatig praten, vaak en snel van onderwerp wisselend.

Kenmerken van impulsiviteit bij volwassenen:

• Moeite met op de beurt wachten, bijvoorbeeld in gesprekken of in de rij.



• Anderen vaak in de rede vallen of gesprekken overnemen.



• Haastige beslissingen nemen zonder de consequenties te overwegen (op werk, in financiën of relaties).



• Impulsieve uitlatingen waar later spijt van komt.



• Risicogedrag vertonen, zoals roekeloos rijden of impulsieve carrièrewisselingen.



• Moeite met het reguleren van emoties, wat kan leiden tot snel boos of gefrustreerd zijn.

Deze kenmerken kunnen leiden tot significante problemen in het dagelijks functioneren, zoals conflicten in relaties, wisselende banen, financiële instabiliteit en een verhoogd risico op ongelukken. De diagnose wordt gesteld wanneer meerdere van deze symptomen al sinds de kindertijd aanwezig zijn en het functioneren op meerdere levensgebieden belemmeren.

Welke combinatie van symptomen valt onder het gecombineerde type?

Het gecombineerde type ADHD is de meest herkenbare en voorkomende vorm. De diagnose wordt gesteld wanneer iemand gedurende minstens zes maanden zowel significante problemen met aandacht en concentratie vertoont, als uitgesproken hyperactief en impulsief gedrag. Deze symptomen moeten in meerdere omgevingen (zoals thuis, school of werk) aanwezig zijn.

Concreet betekent dit een combinatie van symptomen uit beide hoofdcategorieën. Op het vlak van aandacht gaat het om moeite met details, snel afgeleid zijn, niet lijken te luisteren, taken niet afmaken, moeite met organiseren, dingen verliezen en dingen vergeten. Tegelijkertijd zijn er duidelijke hyperactieve-impulsieve kenmerken: onrustig friemelen, niet kunnen blijven zitten, overdreven rondrennen of klimmen, niet rustig kunnen spelen, altijd 'aan' staan, veel en druk praten, antwoorden eruit flappen, niet op de beurt kunnen wachten en anderen in de rede vallen.

Het cruciale kenmerk is dat beide symptoomclusters even prominent aanwezig zijn. De persoon ervaart dus niet alleen de innerlijke chaos van concentratieproblemen, maar ook de uiterlijk zichtbare motorische onrust en impulsiviteit. Deze combinatie leidt vaak tot de grootste functionele beperkingen in het dagelijks leven, op school en in sociale relaties.

Veelgestelde vragen:

Ik hoor vaak over ADHD, maar wat zijn nou precies de drie officiële types?

De drie typen ADHD die in diagnostische handleidingen worden onderscheiden, zijn: het overwegend onoplettende type, het overwegend hyperactief-impulsieve type en het gecombineerde type. Deze indeling is gebaseerd op welke groep symptomen het sterkst op de voorgrond staat. Het onoplettende type wordt vooral gekenmerkt door concentratieproblemen, moeite met organiseren en snel afgeleid zijn. Het hyperactief-impulsieve type toont vooral rusteloosheid, veel bewegen en moeite met op de beurt wachten. Het gecombineerde type, dat het meest voorkomt, voldoet aan de criteria van beide andere types.

Mijn dochter kan zich slecht concentreren maar is niet druk. Kan ze toch ADHD hebben?

Ja, dat is goed mogelijk. Dit past bij het overwegend onoplettende type ADHD, dat vroeger vaak ADD werd genoemd. Kinderen en volwassenen met dit type zijn niet per se hyperactief. De belangrijkste problemen liggen op het gebied van aandacht: ze hebben moeite om details te zien, maken slordigheidsfouten, lijken vaak niet te luisteren, volgen aanwijzingen niet goed op en vermijden langdurige mentale inspanning. Omdat ze niet storend zijn in de klas, wordt dit type vaak over het hoofd gezien, maar de impact op schoolprestaties en dagelijks functioneren kan groot zijn.

Verandert het type ADHD in de loop van iemands leven?

De uiting van ADHD kan met de leeftijd veranderen. Hyperactiviteit neemt vaak af of uit zich op een andere manier, bijvoorbeeld als innerlijke onrust. De problemen met aandacht en planning blijven meestal bestaan. Hierdoor kan iemand die als kind het gecombineerde type had, op volwassen leeftijd meer kenmerken van het onoplettende type vertonen. Een officiële diagnose kan dus in de loop der tijd onder een ander type vallen, omdat de symptomen verschuiven. De onderliggende aanleg voor ADHD blijft echter levenslang aanwezig.

Hoe wordt bepaald welk type iemand heeft? Is dat alleen een kwestie van het tellen van symptomen?

De diagnose en typering stellen is meer dan simpel tellen. Een professional, zoals een psychiater of gz-psycholoog, voert uitgebreid onderzoek uit. Dit omvat gesprekken met de persoon zelf en vaak ook met ouders of partner, vragenlijsten en soms testen. Er wordt gekeken naar welke symptomen aanwezig zijn, hoe lang die al bestaan, in welke mate ze het functioneren thuis, op school of op werk belemmeren, en of er geen andere verklaring is. De uiteindelijke typering geeft aan welk patroon van symptomen op dat moment het duidelijkst is, en is een leidraad voor de behandeling, zoals gedragstherapie of medicatie.